Η Ζέα ή ζειά. Το δημητριακό των αρχαίων Ελλήνων.


ΖΈΑ-Το δημητριακό των αρχαίων Ελλήνων

Η Ζέα ή ζειά (Triticum dicoccum ή Emmer wheat στα αγγλικά) είναι ένα από τα αρχαιότερα δημητριακά που είναι γνωστά στον άνθρωπο.Δείγματά του έχουν βρεθεί σε ανασκαφές προϊστορικών οικισμών σε όλο τον ελλαδικό χώρο με παλαιότερο αυτό της Μικράς Ασίας που χρονολογείται 12.000 χρόνια π.χ.

Ήταν ένα από τα πρώτα δημητριακά που “εξημέρωσε” ο άνθρωπος και βασικό καλλιεργήσιμο είδος της πρώιμης γεωργίας της Εύφορης Ημισελήνου (Fertile Crescent), δηλαδή της Παλαιστίνης, της Συρίας, του Ευφράτη και του Τίγρη ως τον Περσικό κόλπο.

Δείγματα της εκμετάλλευσης του που χρονολογούνται 10.000 χρόνια πριν, έχουν βρεθεί και στην Βόρεια Αφρική.

Ο Όμηρος αναφέρεται στην καλλιέργεια της ζέας στην Λακωνική πεδιάδα

« πυροί τε ζειαί τʼ ήδ΄ ευρυφανές κρί λευκόν .»

Δέσποζε μέχρι τις αρχές των ιστορικών χρόνων μεταξύ των δημητριακών .

Με το πέρασμα του χρόνου επιλέχθηκαν πιο αποδοτικές και πιο εύκολες καλλιέργειες δημητριακών , όπως το σιτάρι και το ρύζι . Έτσι η καλλιέργεια της Ζέας είχε σχεδόν εξαφανισθεί .

Προς τό τέλος του 1928 ό «Εθνάρχης» μας Βενιζέλος, προφανώς μετά άπό κάποια εντολή, έκήρυξε τόν πόλεμο κατά της Ζειάς και εντός 4 ετών δεν υπήρχε εις την Ελλάδα ούτε ένα σπυρί Ζειάς γιά σπόρο.

Είπαν εις τόν λαό ότι ή Ζειά είναι ζωοτροφή, δι’ αυτό τά λεξικά την γράφουν έκτοτε ζωοτροφή και ότι είναι βλαβερή στην υγεία. Αυτό τό πρόβαλαν έντονα τά ΜΜΕ καί σέ 4 χρόνια έξηφανίσθη η Ζειά.

Όλοι οί Έλληνες εγκατέλειψαν τήν Ζειά μόνον ένας άπό όλους κράτησε σπόρο Ζειάς. Έτσι μέχρι το 1932 κατηργήθη τελείως η καλλιέργεια της Ζιάς στήν Ελλάδα και ακολούθησε η καλλιέργεια τού μεταλλαγμένου σίτου! Ενδιαφέρον αποτελούν τα εξής:

1) Ό Μέγας Αλέξανδρος έτρε­φε την στρατιά του μόνο μέ Ζειά, διά νά είναι οι άνδρες του υγιείς και πνευματικά ανεπτυγμένοι.

ζειά

2) Η πόλη των Αθηνών ονομαζόταν και ζείδωρος, διότι επί του εδάφους της καλλιεργείτο εκτός από την ελαία και το δημητριακό ζειά.

Το ζειά με το ζήτα δηλώνει την ζωή με το έψιλον γιώτα την μακρά πορεία και με το άλφα που είναι το πρώτο στοιχείο το άριστον την παρουσία του Αιθέρα (το στοιχείο που βρίσκεται παντού και δομεί τα πάντα είναι ο Αιθέρας), άρα ζειά σημαίνει μακροζωία.

Χαρακτηριστική απόδειξη ότι η μαρίνα του Πειραιά αποκαλείται μέχρι και σήμερα Ζέα!

Δήμητρα
3) Αυτό πού κρατά η Θεά Δήμητρα στά αγάλματα καί γλυπτά – προς λάθος πολλών – δεν είναι στάχια σιταριού αλλά Ζέας.
Πως φτάσαμε ως εδώ όμως; Όμάδα επιστημόνων έφθασε εις τήν Θεσσαλονίκην, όπου εύρισκες τότε ανθρώπους άπό όλες τις φυλές. Ήρεύνησε προσε­κτικά και έδημοσίευσε τό 1922…τό πρώτο σύγγραμμα διά τις ομάδες αίματος και τις ιδιαιτερότητες εκάστης.Οί Έλληνες είναι κατά πλει­οψηφία «0» ομάδος και οί υπόλοιποι «Α» ομάδος, οί Χάζαροι είναι «Β» ομάδος κ.λπ.

Αρχές του 1923 στέλνουν εις τήν Θεσσαλονίκη ένα ζευγάρι ιατρών διά νά εξετάσει τήν διατροφήν τών Ελλήνων, επηρε­ασμένη άπό τόν Ιπποκράτη, ό όποιος έλεγε εις τους ασθενείς «φάρ­μακο σου είναι ή τροφή σου».

Άρα αυτοί έσκέφθησαν, έχει καθιερώ­σει εις τόν Έλληνα υγιεινή διατροφή, ποια είναι όμως ή βασική τροφή; Οί ερευνηταί κατέληξαν, σύντομα, ότι βασική τροφή τών Ελλήνων είναι τό ψωμί.

Τό ψωμί όμως τών Ελλήνων ήταν από Ζειά και όχι άπό σιτάρι. Είς τά χημικά εργαστήρια συνέκριναν γρήγορα αλεύρι άπό Ζειά και Σιτάρι καί μέχρι τό 1926 διαπιστώνουν ότι:

Είς τόν εγκέφαλο του ανθρώπου υπάρχει ένας αδένας μεγέθους διδράχμου τόν όποιον ονόμασαν «Αμυγδαλή» ή «Αμύγδαλα».

Αυτός ό άδήν δημιουργεί τήν μνήμην καί τήν φαντασίαν είς τους ανθρώπους με 300 διαφορετικές πρωτεΐνες (Αμινοξέα). Αυτές οί πρωτεΐνες διά νά συνδεθούν μεταξύ των καί νά δημιουργήσουν τά συμπλέγματα της μνήμης καί νά διατηρηθούν αυτά είς τόν χρόνον, χρειάζονται μίαν δύναμιν, μίαν κόλλα, διά νά κολλήσουν (λεπτομέρειες περί μνήμης είς τό «Αφύπνισις»).

Αυτήν τήν κόλλα τήν προσφέρουν οί τροφές μας καί τήν ονομάζουμε πρωτεΐνη στηρίξεως, πού σημαίνει συγκόλλησις καί σταθεροποίησις τής μνήμης.

Τό ψωμί πού τρώμε άπό τό Σιτάρι έχει τελείως διαφορετικές πρωτεΐνες στηρίξεως άπό τό ψωμί άπό τη Ζειά. Εδώ ακριβώς έγκειται καί ή διαφορά τους. Είς τό Σιτάρι υπάρχει άφθονη ή γλουτένη.

Ή γλουτένη είναι μία ισχυρή κόλλα καί χρησιμοποιείται ώς φυσική κόλλα ύπό τών ανθρώπων στην καθημερινή ζωή των. Ή γλουτένη όμως ώς πρωτείνη – στη­ρίξεως- (συγκόλλησις) τών πρωτεϊνών του εγκεφάλου διά τήν δημιουργίαν τής μνήμης είναι καλή μέν, διότι δημιουργεί ίσχυράν μνήμην, αλλά περιορισμένην, διότι συγκολλά περισσότερες πρωτεΐνες των απαιτουμένων και περιορίζει τό απόθεμα αυτών.

Αποτέλεσμα είναι να περιορίζει την μνήμην εις πολύ λίγες εικόνες. Έτσι καταστρέφει τήν φαντασίαν και τό δημιουργικό πνεύμα.

Οι πρόγονοι μας λοιπόν γνώριζαν τις σπουδαίες ιδιότητες του .

Οι Ρωμαίοι το χρησιμοποιούσαν σαν τροφή εκστρατείας .

Η επιστήμη το έχει ανακαλύψει ξανά μετά από έρευνες σαν δημητριακό που περιέχει 40% μαγνήσιο επιπλέον των άλλων δημητριακών .

Η ζέα είναι σημαντική όχι μόνο για τις ίνες και τα μέταλλα που περιέχει αλλά κυρίως για το μαγνήσιο που ενεργοποιεί τις ενζυματικές διαδικασίες του μεταβολισμού .

Αποκαλείται μαγνήτης της Ζωής .Το ποσοστό του αμινοξέος λυσίνη που περιέχει είναι το συστατικό των πρωτεϊνών που αυξάνει την πεπτικότητα τους (δημητριακά ζέας)

Για χιλιάδες χρόνια παρέμενε το κυριότερο δημητριακό της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Μετέπειτα αντικαταστάθηκε από το Triticum turgidum (Durum) το οποίο πιθανά να δημιουργήθηκε από το Triticum dicoccum με μετάλλαξη.

Οι αγρότες προτίμησαν το νέο αυτό δημητριακό λόγο του ότι ο σπόρος αποχωριζόταν από το φλοιό με μεγαλύτερη ευκολία. Το δημητριακό Triticum dicoccum ή αλλιώς Emmer ή aja όπως ονομάζεται στην Αφρική, έφτασε στην Αιθιοπία πριν από 5.000 ή και περισσότερα χρόνια και έχει επιζήσει μέχρι τις μέρες μας.

(Έχει επιζήσει επίσεις σε μικρής κλίμακας παραγωγή και στην πάλαι ποτέ Γιουγκοσλαβία, Ινδία, Τουρκία, Γερμανία (Βαυαρία), Γαλλία και αλλού (σύμφωνα με τον J. Harlan)).

O Θεόφραστος τον 4ο αι. π.Χ, διακρίνει την ζειά σαφώς από την όλυρα (ασπρόσιτος) χαρακτηριζοντάς ως το πλέον αποδοτικότερο από όλα τα είδη των δημητριακών.

Η θρεπτική του αξία είναι αδιαμφισβήτητη, άλλωστε δεν είναι τυχαίο που η ετυμολογία της λέξης “ζείδωρος” (αυτός που δωρίζει ζωή) προέρχεται από αυτό το δημητριακό.

Σύμφωνα, με τον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο και τον Διονύσιο τον Αλικαρνασσέα, η ζειά είχε καλλιεργηθεί αποκλειστικά ως το μοναδικό δημητριακό από τους πρώτους Ρωμαίους στην αρχή της ιστορίας τους και αυτό αποδεικνύεται από τη χρησιμοποιησή του σε όλες τις θρησκευτικές τελετές τους.

Ο γιατρός Γαληνός (2ος αι. π.Χ.) αναφέρει την όλυρα(ασπρόσιτο) ως το τρίτο σε θρεπτική αξία δημητριακό μετά το κριθάρι και το σιτάρι, ενώ όπως μας πληροφορεί ο Διοσκουρίδης (1ος αι. μ.Χ.) στην εποχή του ήταν διαδεδομένη μια πανάρχαια συνήθεια των Ελλήνων και των Ρωμαίων: η μίξη χονδροαλεσμένων κόκκων ζέας και σιταριού, που λεγόταν “κρίμνον”, και το οποίο ήταν ένα παχύρρευστο θρεπτικό ρόφημα που ονομαζόταν “πολτός” (χυλός).

Οι έρευνες αυτές έδειξαν ότι η Ζέα περιέχει 40% περισσότερο μαγνήσιο από τα άλλα δημητριακά. Το μαγνήσιο επιπλέον ενεργοποιεί τις ενζυματικές διαδικασίες του μεταβολισμού.

Περιέχει δε υψηλά ποσοστά του αμινοξέος λυσίνη. Τα δημητριακά Ζέας συμβάλλουν στη διατήρηση ενός φυσιολογικού σωματικού βάρους. Είναι πλούσια σε υδατάνθρακες χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη. Αυτό σημαίνει ότι απορροφώνται αργά και απελευθερώνουν μικρή ποσότητα γλυκόζης στο αίμα.

Ετσι, μαζί με τις φυτικές ίνες, αυξάνουν το αίσθημα του κορεσμού και διατηρούν το αίσθημα της πληρότητας για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Ρυθμίζουν καλύτερα τη γλυκόζη στο αίμα, με αποτέλεσμα να αποτελούν όπλο στην πρόληψη αλλά και αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη.

ΠΗΓΕΣ
Γ. Γ. Αυφαντής, «Ο Ιστορικός Εμπαιγμός»,

Advertisements

Ο ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΟΥΚΑΣ ΒΑΤΑΤΖΗΣ ο Ελεήμων


Ο ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΟΥΚΑΣ ΒΑΤΑΤΖΗΣ ο Ελεήμων

Η διήγηση πού ακολουθεί περιγράφει την επίσκεψη ενός καθηγητού του Πανεπιστημίου στήν Κωνσταντινούπολη μέσα στη δεκαετία του 70.
Εκεί είχε φίλους δύο Τούρκους καθηγητές του Πανεπιστημίου της Κων/πολης. Σε συζήτηση πού είχε μαζί τους για τα επερχόμενα ήρθε και το θέμα της επανάκτησης της Πόλης.
Τότε οι Τούρκοι καθηγητές (που απ΄τη συνέχεια φαίνεται ότι ήταν κρυπτοχριστιανοί) του είπαν: » Θέλεις να σε πάμε να δείς κάτι μοναδικό, με την προΰπόθεση ότι θα σου δέσουμε τα μάτια καθ΄όλη την διαδρομή, ώστε να μήν μπορείς να εντοπίσεις το μέρος. Γιατί αυτό που θα αντικρύσεις, αποτελεί επτασφράγιστο μυστικό. Εκείνος δέχτηκε καί ξεκίνησαν με ένα τζίπ, αυτός με δεμένα τα μάτια, αλλά από την ώρα πού έκαναν να φτάσουν στόν προορισμό τους, υπολόγισε πώς πρέπει νά ήταν περί τά 10 χιλιόμετρα έξω απ΄την Κων/πολη. Τόν κατέβασαν με δεμένα μάτια καί τον οδήγησαν σε ένα μέρος πού απ΄την υγρασία κατάλαβε ότι ήταν σπήλαιο.
Προχώρησαν αρκετά μέσα στο σπήλαιο και όταν έφθασαν σε μια εσωτερική στοά του σπηλαίου του άνοιξαν τα μάτια. Αυτό που αντίκρυσε υπερέβαινε ό,τι μπορούσε να είχε πρίν φανταστεί! Η στοά ήταν αρκετά μεγάλη και σε κάποιο σημείο υπήρχε ένας ανοικτός τάφος χωρίς κανένα διακριτικό. Μέσα στόν τάφο είδε ένα άνδρα ντυμένο με ρούχα βασιλικά της Ρωμαΐκής αυτοκρατορίας, διέκρινε δύο πορφυρούς σταυρούς στούς ώμους, αλλά το συγκλονιστικό ήταν ότι ο άνδρας αυτός ήταν σαν ζωντανός που κοιμάται, είχε δηλαδή ροδαλό χρώμα σαν ζωντανός. Έφερε πλήρη πολεμική εξάρτιση της εποχής και είχε το χέρι του στο ξίφος το οποίο ήταν βγαλμένο σχεδόν όλο απέμεναν δε λίγα εκατοστά για να αποσπαστεί από τή θήκη του. καί ενώ παρατηρούσε άναυδος, οι φίλοι του του είπαν: «Αυτός είναι ο δούξ Ιωάννης Βατάτζης, βασιλεύς της Νίκαιας, αυτός θα ηγηθεί του γένους των Ρωμιών.
Το μυστικό αυτό μεταδίδεται από γενιά σε γενιά, σέ κάποιους έμπιστους και η παράδοση λέει ότι όταν θα βγεί το σπαθί του τελείως απ΄το θηκάρι, οι Έλληνες θα πάρουν πίσω ότι έχασαν τότε. Καί είναι γεγονός, το έχουμε παρατηρήσει ότι το ξίφος μετακινέιται κατα ενα-δύο χιλιοστα την πενταετία»(;δεν είναι βέβαιο το διάστημα).
Τού έδεσαν τα μάτια πάλι και επέστρεψαν. Φίλος φίλου του καθηγητού και αυτόπτου μάρτυρος, το έχει διηγηθεί γύρω στο 1992 απ’ευθείας σε αδελφικό μου φίλο, γιατρό, αναπληρ.διευθυντή κλινικής, πιστό και σοβαρό άνθρωπο, ο οποίος μου το μετέφερε. Τότε είμασταν πολύ δίσπιστοι. Μάλιστα εγώ το είπα στόν γέροντά μου που είναι δυσκολόπιστος σ΄αυτά και έχει διάκριση και το άκουσε με προσοχή. «Γιατί όχι;»τον άκουσα έκπληκτος να μου λέει,»το κρατάμε στην καρδιά μας αφού είναι προσδοκία μας και εφ΄όσον οι άγιοί μας έχουν πεί ότι θα γίνουν αυτά, δεν ψεύδονται». Ναί αλλά είναι ο Βατάτζης ο αγαθός βασιλεύς και θα αναστηθεί; τον ρώτησα. «Πολύ πιθανόν»μου απήντησε. Ξέροντας τον γέροντά μου κι εγώ κι ο φίλος μου θεωρήσαμε την απάντησή του σαν απόλυτη επιβεβαίωση. Παρ΄όλα αυτά είμασταν ακόμα επιφυλακτικοί.
Πολύ αργότερα το διασταυρώσαμε με ένα βίντεο όπου μιλάει ο γέρων Εφραίμ, κτήτωρ πολλών μοναστηριών στην Αμερική και λέει πώς στό Αγ. Όρος είχε γνωρίσει έναν άγιο αρχιερέα τον Μηλιτουπόλεως Ιερόθεο που ζούσε τότε μονάζοντας στο αγ. Όρος και του είχε διηγηθεί ότι σε επισκεψή του το 1952 στην Κων/πολη είχε δει (κάτω απο ποιές συνθήκες δεν ξέρω) ακριβώς τα ίδια που περιγράψω πιό πάνω. Μάλιστα έλεγε «στον γ. Εφραίμ ότι «…λίγα εκατοστά παιδάκι μου είχε για να βγεί το σπαθί απ΄το θηκάρι του…». Του το διηγήθηκε το 1955 και φοβόταν (με την εκδίωξη των Ελλήνων απ΄την Πόλη) μήπως είχε έρθει η ώρα του μεγάλου πολέμου. Στό βίντεο αυτό ο γέρων Εφραίμ τονίζει:»…και χείλη αγίου αρχιερερέως ού ψεύδονται…»

byzantium-hellas.blogspot.com

Ο ΄Αγιος Ιωάννης Βατάτζης ο Εξαδάκτυλος , αυτοκράτωρας Βυζαντίου,

Εδώ και τρεις τουλάχιστον δεκαετίες έχω μοιραστεί μαζί με άλλους πατριώτες και χριστιανούς την αγωνία για ενδεχόμενο τρίτο παγκόσμιο πόλεμο και για τη δοκιμασία του ελληνισμού και της ανθρωπότητας γενικότερα. Μέσα από τους θρύλους και τις λαϊκές παραδόσεις, οι εξελίξεις αυτές περνούν μέσα από σύγκρουση με τους Τούρκους και την αναγέννηση του Βυζαντίου. Οι θρύλοι αυτοί έκαναν λόγο για τον «μαρμαρωμένο βασιλιά», ο οποίος είναι εξαδάκτυλος και έχει αφήσει ανολοκλήρωτο ένα έργο, το οποίο, με τη βοήθεια του Θεού , θ’ αναστηθεί για να το ολοκληρώσει. Ποιός είναι όμως αυτός ο «μαρμαρωμένος Αυτοκράτορας»; Πού αναφέρεται ο ρόλος του και πώς σχετίζεται αυτός με τα μελλούμενα για την ευρύτερη περιοχή ;
Για την αναζήτηση της ταυτότητας αυτού του προσώπου, η οποία σχετίζεται – όπως προανέφερα- με τα συγκλονιστικά για τον Ελληνισμό ερχόμενα γεγονότα, αναλώθηκα σ’ έναν αγώνα συγκέντρωσης όλων των προφητειών που αναφέρονται στο σωτήρα αυτοκράτορα. Το υλικό ήταν δυσεύρετο και διάσπαρτο και γι’ αυτό η προσπάθεια αυτή διήρκεσε εικοσιπέντε χρόνια περίπου. (Την έρευνα έκανα στο Άγιο Όρος , τα Ιεροσόλυμα και σ’ όλα τα Μοναστήρια της Ελλάδος).
Από τη μελέτη των δώδεκα προφητειών που συγκέντρωσα και δημοσιεύω στις επόμενες σελίδες του βιβλίου, διαπίστωσα ότι ο εξαδάκτυλος μαρμαρωμένος Βασίλειος είναι ο Ιωάννης Βατάτζης, αυτοκράτορας του Βυζαντίου, ο οποίος ήταν εξαδάκτυλος και ονομαζόταν επίσης ως ο «μέγας ελεήμων».
Πολλοί μας λέγουν, ότι ο μαρμαρωμένος βασιλιάς, που θα αναστηθεί στο Βυζάντιο, είναι ο Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος, ο τελευταίος Αυτοκράτορας. Όλοι οι προφήτες προφητεύουν για Ιωάννη και όχι για Κωνσταντίνο. Άλλοι λέγουν για τον Ιωάννη το Θεολόγο. Ο Ιωάννης ο Θεολόγος δεν έφυγε από την Έφεσο και την Πάτμο ούτε είναι ΕΞΑΔΑΚΤΥΛΟΣ. Άλλοι λέγουν πως είναι ο Ιωάννης ο Πρόδρομος. Ο Πρόδρομος δεν έφυγε ποτέ από την έρημο και από τον Ιορδάνη, ούτε πήγε ποτέ στο Βυζάντιο, ούτε είναι εξαδάκτυλος. Άλλοι λέγουν πως είναι ο Κωνσταντίνος πρώην βασιλεύς των Ελλήνων. Όλοι οι προφήτες μας λέγουν για Ιωάννη και όχι για Κωνσταντίνο. Πολλοί άνθρωποι δε γνωρίζουν τίποτε για τα επερχόμενα παγκόσμια γεγονότα, που θα συνταράξουν την ανθρωπότητα.
Επίσης πιστεύω ότι ο Θεός θα επιτρέψει να γίνουν τα γεγονότα στην Τουρκία, γιατί εκεί είναι θαμμένοι οι προφήτες, άλλοι άγιοι και αυτοκράτορες του Βυζαντίου, γιατί εκεί βρίσκεται το μεγαλύτερο τμήμα του Τιμίου Σταυρού , που έφερε η Αγία Ελένη στην Κωνσταντινούπολη, γιατί εκεί βρίσκεται ο χιτώνας του Χριστού, ο σπόγγος, ο κάλαμος, η λόγχη και πολλά άλλα ιερά. Μετά την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως μείνανε όλα εκεί.
Οφείλω ευχαριστίες στο Μητροπολίτη Μεσσηνίας των Γ.Ο.Χ. Γρηγόριο, ο οποίος έχει γράψει πολλά προφητικά βιβλία, με επιβεβαίωσε ότι είναι ο Ιωάννης Βατάτζης και με βοήθησε στη συγκέντρωση μέρους του υλικού.
Επίσης επιβεβαίωση έκανε και ο επίσκοπος μαγνησίας ΓΟΧ Μάξιμος και άλοι ασκηταί Αγίου Όρους.
Τέλος θα ήθελα να επισημάνω, ότι διατήρησα τον τρόπο γραφής και σύνταξης των προφητειών, έτσι όπως τα διέσωσε μέχρι σήμερα η παράδοση και ότι μοναδικό κίνητρο αυτής της έκδοσης δεν είναι άλλο από την επιθυμία μου να μάθει ο κόσμος την αλήθεια για τον μαρμαρωμένο Αυτοκράτορα και για όσα πρόκειται να έρθουν.
Πως αναστήσεται ο Αυτοκράτορας; αποκρινόμεθα όπου βούλεται ο Θεός νικάται φύσεως τάξις.
Για πρώτη φορά γράφτηκε προφητικό βιβλίο στην Ελλάδα, αποκλειστικά για τον Μαρμαρωμένο Εξαδάχτυλο Αυτοκράτορα για τον Άγιο Ιωάννη Βατάτζη και για όσα πρόκειται να συμβούν στο Βυζάντιο.Γιώργος Βαλαβάνης
Συγγραφέας, Λογοτέχνης, Ερευνητής των Γραφών, Μέλος του Συνδέσμου Γραμμάτων Τεχών Θεσσαλίας και της Ένωσης Λογοτεχνών Συγγραφέων Λάρισας (Ε.Λ.Ο.ΣΥ.Λ.)

byzantium-hellas.blogspot.com

Άγιος Νεκτάριος από τα Βρύουλλα ο Νέος οσιομάρτυς


Άγιος Νεκτάριος από τα Βρύουλλα ο Νέος οσιομάρτυς

Νέκταρ τῆς ζωῆς τῆς ἀθανάτου πίνεις
Νεκτάριε ἔνδοξε στεῤῥὼς ἀθλήσας.
Ἐνδεκάτῃ Νεκταρίοιο κέρσαν δειρὴν ἄνδρες δεινοί.


Τὸν Σταυρὸν αἴρων Νεκτάριος Κυρίου,
Πλάνην πατάσσει τῶν ἀπίστων γενναίως.

Βιογραφία
Ο Άγιος Νεκτάριος γεννήθηκε από φτωχούς αλλά ευσεβείς γονείς στα Βρύουλλα ή Βουρλά της Εφέσου και ονομαζόταν Νικόλαος. Έμεινε ορφανός από πατέρα και 17 ετών μπήκε με μισθό στην υπηρεσία κάποιου αγά. Μαζί με άλλους έξι νέους χριστιανούς, εξαπατήθηκε από τους Τούρκους και εξισλαμίστηκε, διότι πίστεψαν ότι οι γονείς τους πέθαναν από κάποια επιδημία.Όταν όμως ο Νικόλαος γύρισε στα Βουρλά, πληροφορήθηκε ότι η μητέρα του ζούσε και έτρεξε με χαρά κοντά της. Η ευσεβής μητέρα, όταν είδε με τούρκικα ρούχα τον γιο της, τον έδιωξε λέγοντας του ότι, εγώ δεν γέννησα Τούρκο αλλά Νικόλαο Χριστιανό. Τότε ο Νικόλαος κατάλαβε το αμάρτημα του και μετά από ένα ταξίδι στη Σμύρνη – Κωνσταντινούπολη – Βλαχία και πάλι στη Σμύρνη, εξομολογήθηκε σ’ έναν Αγιορείτη μοναχό, και με την ευλογία του πήγε στο Άγιο Όρος. Εκεί κατέληξε στη Σκήτη της Αγίας Άννας, κοντά στον πατριώτη του μοναχό Χατζή Στέφανο, όπου έγινε μοναχός με το όνομα Νεκτάριος.

Ο πόθος όμως του μαρτυρίου έκαιγε μέσα στην καρδιά του. Έτσι με τις ευλογίες του πνευματικού του έφυγε να μαρτυρήσει, με τη συνοδεία του οσιοτάτου χειραγωγού του Στεφάνου.

Όταν έφτασαν στην πατρίδα τους τα Βουρλά, ο Νεκτάριος παρουσιάστηκε στον κριτή και αφού έριξε το φέσι του κατά γης είπε: «Πάρτε τα σημάδια της πίστης σας, εγώ χριστιανός Νικόλαος γεννήθηκα και χριστιανός θέλω να πεθάνω». Παρά τις όλες κολακείες και τα βασανιστήρια, ο Νεκτάριος έμεινε αμετακίνητος στην πίστη του. Έτσι τον αποκεφάλισαν στις 11 Ιουλίου 1820 μ.Χ.

Ἀπολυτίκιον
Ἦχος δ’. Ταχὺ προκατάλαβε.
Βρυούλλων ἀγλάισμα καὶ ἀντιλήπτωρ θερμός, ἐδείχθης Νεκτάριε, ὡς Ἀθλητὴς τοῦ Χριστοῦ, ἐσχάτοις ἐν ἔτεσι, σὺ γὰρ καλῶς ἀσκήσας, ἐν τῷ δρεῖ τοῦ Ἄθω, ἤθλησας θεοφρόνως καὶ καθεῖλες τὸν ὄφιν διὸ σὲ Ὁσιομάρτυς, πόθω γεραίρομεν.Κοντάκιον
Ἦχος δ’. Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ.
Τὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ θεῖον νέκταρ, τῇ ἐν τῷ Ἄθῳ ἐναρέτῳ ζωῇ σου, ἐν τῇ ψυχῇ δεξάμενος Νεκτάριε, ἔδραμες πρὸς ἄθλησιν, στερροτάτῃ καρδίᾳ καὶ Χριστὸν ἐδόξασας, τοῖς σεπτοῖς σου ἀγῶσι, καὶ παρ’ αὐτοῦ ἀξίως δοξασθείς, ὑπὲρ τοῦ κόσμου, πρεσβεύεις ἑκάστοτε.

Κάθισμα
Ἦχος πλ. δ´. Τὴν Σοφίαν καὶ Λόγον.
Μαγικὴς δι’ ἀπάτης, τῶν ἀσεβῶν, ἐξηρνήσω τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ· ὅθεν οὐ διέλιπες, στένων κλαίων Νεκτάριε, καὶ μετανοίας ἔργοις, ἐν Ὄρει τοῦ Ἄθωνος, καὶ νυχθημέροις πόνοις, Θεῷ ἱλεούμενος, οὗπερ τῇ δυνάμει, σεαυτὸν καθωπλίσας, Χριστὸν ὡμολόγησας, καὶ δι’ αἵματος ἔφθασας· διὰ τοῦτο βοῶμέν σοι· Πρέσβευε Χριστῷ τῳ Θεῷ, τῶν πταισμάτων ἄφεσιν δωρήσασθαι, τοῖς ἑορτάζουσι πόθῳ, τὴν ἁγίαν μνήμην σου.

Ἕτερον Κάθισμα
Ἦχος πλ. δ´. Τὴν Σοφίαν καὶ Λόγον.
Τῶν Μαρτύρων ζηλώσας τὴν ἀρετήν, στρατιώτης ἐδείχθης περιφανής, Χριστοῦ τοῦ Παντάνακτος, ἀριστεύσας λαμπρότατα, καὶ ἀληθείας ὅπλοις, ἑλὼν τὸν ἀλάστορα, τὸν πάλαι εἰς βυθόν σε, ἀπάτης ὠθήσαντα· ὅθεν ἀφθαρσίας, δεδεγμένος τὸ γέρας, Ὁσίων ἠρίθμησαι, καὶ Μαρτύρων τοῖς τάγμασι, Νεομάρτυς Νεκτάριε· Πρέσβευε Χριστῷ τῳ Θεῷ, τῶν πταισμάτων ἄφεσιν δωρήσασθαι, τοῖς ἑορτάζουσι πόθῳ, τὴν ἁγίαν μνήμην σου.

Μεγαλυνάριον
Χαίροις ὁ Βρυούλλων θεῖος βλαστός, ὁ νέκταρ πηγάζων, ταῖς καρδίαις τῶν εὐσεβῶν, ἀγάπης τῆς θείας, τῶν πόθῳ σε τιμώντων, σοφὲ Ὁσιομάρτυς, θεῖε Νεκτάριε.

saint.gr

Στη Μητρόπολη της Ιωνίας


Στη Μητρόπολη της Ιωνίας

 

H επίσκεψη  στη Σμύρνη  είναι ένα ταξίδι αλλοιώτικο από αυτά που κάνουμε συνήθως. Είναι  κάτι σαν φόρος τιμής για όσους χάθηκαν και σαν έπαινος λαμπρός, έμπρακτος για όσους Σμυρνιούς πρόκοψαν. 

 Ογδόντα χρόνια πέρασαν από τη Μικρασιατική Καταστροφή,  όμως η μνήμη διατηρείται για τα όσα υπήρξαν και έλαμψαν για να χαθούν μέσα στις φλόγες μιας ανήκουστης τραγωδίας.

  Από το αρχαίο κάστρο του Καντιφέ Καλέ, του «βελούδινου λόφου», αρχίζει η τουριστική περιήγηση, αφού οι ξεναγοί θεωρούν δεδομένο ότι τίποτα δεν έχει απομείνει από την ελληνική πόλη του πόνου και του θρύλου. Είναι αλήθεια πως όσα άφησε το 1922 η φωτιά και το μαχαίρι, οι Τούρκοι βιάστηκαν να το σκεπάσουν με κολοσσιαία κτίρια πολυκατοικιών, εργατικών κατοικιών κάθε είδους και γούστου. Εκατομμύρια τόννοι μπετόν, λές και θέλουν να σκεπάσουν την ενοχή και να εξαφανίσουν τη μνήμη. Υπάρχουν μερικά καφενεία εκεί πάνω στο κάστρο με ανοιχτές βεράντες. Το βραδάκι προσφέρουν το υπερθέαμα του ηλιοβασιλέματος.

                        Τα παλιά ελληνικά σπίτια είναι ελάχιστα (φωτογραφία). Τα καταλαβαίνει όμως κανείς με την πρώτη ματιά. Επιβλητικά αρχοντικά με τονισμένα τα κλασικά στοιχεία. Υπάρχουν ακόμα σπίτια που κάτι στην πόρτα τους, κάτι στη διακόσμησή τους μιλάει για εκείνους τους νοικοκύρηδες που ήθελαν με κάθε τρόπο να υπογραμμίσουν την ελληνική καταγωγή τους. Λιγοστά καλλιμάρμαρα μέγαρα, χρονολογημένες σιδεριές μπαλκονιών, μαίανδροι και ακροκέραμα που σώθηκαν από τη φωτιά αντιστέκονται στο χρόνο και την εγκατάλειψη.

Η προκυμαία είναι το καμάρι της Σμύρνης. Η κατασκευή της είχε αρχίσει το 1867. Ψυχή και καρδιά της σμυρναϊκής οικονομίας και κοινωνίας. Η Σμύρνη στην περίοδο 1880-1920 συγκέντρωνε όλο το εμπόριο της δυτικής και νότιας Μικράς Ασίας. Πλοία εμπορικά φορτωμένα με πολύτιμο εμπόρευμα, δεμένα στο λιμάνι περιμένουν τους αγοραστές. Σταφίδα, ξερά σύκα, βαμβάκι, καπνός, αλάτι, σιτάρια, χαλιά, αλλά και όπιο σε απίστευτες ποσότητες, έτοιμα μα φορτωθούν και να οδηγηθούν στη Δύση. Ακόμα και βιομηχανικά, τυποποιημένα αγαθά, όπως γυαλικά, σιδερικά, έπιπλα και υφαντουργικά προϊόντα, που προδίδουν αστικό τρόπο ζωής.

Αλλά και ατμόπλοια επιβατηγά, της γαλλικής Messageries, της τουρκικής Χαμιδιέ, του Κουρτζή, του Πανταλέοντος, μεταφέρουν ταξιδιώτες που έχουν την περιέργεια να γνωρίσουν την Ανατολή.  Επιπλέον τα μικρά ατμόπλοια πραγματοποιούν τη συγκοινωνία  από το λιμάνι στα προάστια. Για το Κορδελιό, τα Πετρωτά, το Γκιοζ- Τεπέ, το Καρατάσι.

Στην πλακόστρωτη προκυμαία συγκεντρώνονταν το πολύβουο πλήθος, στις ώρες της κοινωνικής συναναστροφής. Μεγαλέμποροι και εργάτες, μεσαίοι επαγγελματίες και άνθρωποι του μόχθου. Οι πολύχρωμες ενδυμασίες τους πρόδιδαν φυλετικές και εθνολογικές προελεύσεις. Η θέα της θάλασσας από εδώ ήταν μοναδική. Ακόμη κι  οι ταράτσες των κτιρίων έχουν μετατραπεί σε μπιραρίες, καφωδεία, στέκια για όλα τα γούστα.  Εδώ στα καλά εστιατόρια το μενού περιλαμβάνει φρέσκο ψάρι από τη γνωστή στο είδος της Παπα-Σκάλα, η μαγειρευτό κρέας με επιδόρπιο πορτοκάλια Χίου η σταφύλια, ανάλογα την εποχή. Το κρασί από την Κύπρο συμπληρώνει την εικόνα της τέρψης.        Στις λέσχες, τα κέντρα και τα καφενεία ορχήστρες έπαιζαν μουσικές από βιεννέζικα βαλς ως λαϊκά, ρεμπέτικα, με το μπουζούκι να κελαηδά. Χαρές και λύπες, πάθη, πόθοι και έρωτες, τόποι, χώροι, περιστατικά με αμεσότητα και έμμετρο στίχο αποκαλύπτουν εκείνη την αξέχαστη εποχή.  Το «Θοδωράκι» ήταν ο μεγαλύτερος τραγουδιστής, ο Θεόδωρος Μαυρογένης και ο Παναγιώτης Τούντας ο μεγαλοφυής συνθέτης της Σμύρνης.

«Αυτή είν΄ η Σμύρνη η ξακουστή,

του Ραψωδού η πατρίδα,

που στο γινάτι των καιρών,

παρέμειν’(ε) Ελληνίδα».


Κανείς δεν μπορούσε να φθάσει στη Σμύρνη και να μη επισκεφθεί το περίφημο παζάρι της. Ήταν μεγαλύτερο από της Κωνσταντινούπολης, αλλά και πιο δυτικότροπο. Κυριαρχούν τα προϊόντα της αγγλικής βιομηχανίας, γυαλικά, ελβετικά ρολόγια, χαλιά της Περσίας και γλυκά ταψιού.  Όπως αναφέρει με έκπληξη ο Γάλλος περιηγητής Paul Eudel, to 1870, από το παζάρι δεν λείπουν τα αρχαία κομμάτια από τα ερείπια της Εφέσου.

Στα χρόνια του 1912 ο πληθυσμός της πόλης υπολογιζόταν σε 240.000 κατοίκους. Οι Έλληνες ήταν 100.000, οι Τούρκοι 60.000, Εβραίοι 20.000, Αρμένιοι 15.000 και 15-20.000 διαφόρων εθνοτήτων. Οι ‘Ελληνες κατοικούν κοντά στο λιμάνι και στο εμπορικό κέντρο, τον Φραγκομαχαλά, εδώ που από τον 16ο αιώνα διαμένουν οι Ευρωπαίοι, κυρίως Άγγλοι, Γάλλοι, Ολλανδοί, Βενετοί, Γενουάτες.

Από τα πρωτοχριστιανικά χρόνια η Σμύρνη αναγράφεται ως αυτοκέφαλη αρχιεπισκοπή. Στα τέλη του 19ου αιώνα ο Γάλλος περιηγητής Vital Cuinet ανέφερε ότι υπήρχαν 13 ορθόδοξες εκκλησίες, 10 καθολικές, 3 αρμενικές, 3 εκκλησίες διαμαρτυρομένων και 15 συναγωγές. Ο ναός της Αγίας Φωτεινής,  άγνωστο πότε θεμελιώθηκε, υπήρξε από τους παλαιότερους της Σμύρνης. Στα 1892 τοποθετήθηκε στο κωδωνοστάσιο μεγάλο ρολόι βαυαρικού εργοστασίου. Ήταν το πλέον υψηλό και επιβλητικό μνημείο της εποχής.  Με την ανταλλαγή των πληθυσμών η Σμύρνη έχασε τους δεσμούς της με το ορθόδοξο παρελθόν. Σήμερα υπάρχει η μικρή ορθόδοξη εκκλησία της Αγίας Φωτεινής, που οι Ολλανδοί προτεστάντες παραχώρησαν για εκατό χρόνια στην ορθόδοξη κοινότητα της πόλης, το 1952. Στις μεγάλες γιορτές λειτουργεί κληρικός από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και οι περισσότεροι πιστοί είναι υπάλληλοι του ελληνικού προξενείου, Έλληνες αξιωματικοί του ΝΑΤΟ. Και οι τριάντα, περίπου, εναπομείναντες Έλληνες της Σμύρνης, χωρίς ελληνικό διαβατήριο, χωρίς παπά, χωρίς όμως να χάσουν τα όνειρα και την ελπίδα.

Στον τομέα της παιδείας η Σμύρνη υπήρξε πρωτοπόρος και η συμβολή της στην ανάπλαση του φρονήματος του ελληνικού στοιχείου, αλλά και όλου του μικρασιατικού ελληνισμού υπήρξε τεράστια. Η περίφημη Ευαγγελική Σχολή, υπήρξε το καύχημα των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων από το 1733. Στον τομέα της υγείας επιβεβαιώνεται η ηγετική θέση της ελληνικής κοινότητας με στοιχεία: Το Γραικικό νοσοκομείο είναι το μεγαλύτερο και άρτια εξοπλισμένο νοσοκομείο της Σμύρνης.  103 από τους 125 γιατρούς της πόλης ήταν Έλληνες και τα 35 από τα 50 φαρμακεία ελληνικά.

Στις 2 Μαϊου 1919 – 15 Μαϊου με το νέο ημερολόγιο- στις 7:50 το πρωϊ, το κύριο σώμα του ελληνικού εκστρατευτικού σώματος αποβιβάσθηκε στη Σμύρνη με απόφαση των Συμμάχων και εντολή του Ανωτάτου συμβουλίου της Διασκέψεως των Παρισίων. Ο ελληνικός στρατός έγινε δεκτός με φρενήρη ενθουσιασμό από τον ελληνικό πληθυσμό και χαιρετίστηκε ως η απαρχή της «Μεγάλης Ιδέας». Για δύο χρόνια, η «Γκιαούρ Ισμίρ», δηλαδή,  η ελληνική Σμύρνη, όπως την ονόμαζαν οι ίδιοι οι Τούρκοι, λόγω της κυριαρχίας του ελληνικού στοιχείου σε κάθε τομέα θα ζήσει πραγματικά ελληνική, υπό την Ύπατη Αρμοστεία.  Το τέλος θα έρθει με τη Μικρασιατική καταστροφή, τη μεγαλύτερη εθνική συμφορά στην ιστορία του νεώτερου ελληνισμού. Τη συμφορά αυτή συνθέτουν:

  • Η κατάρρευση του Μικρασιατικού μετώπου, τον Αύγουστο του 1922 και η ήττα και διάλυση, σχεδόν, της αξιόμαχης Στρατιάς Μικράς Ασίας.
  • Η πυρπόληση της Σμύρνης, στις 31 Αυγούστου (13 Σεπτεμβρίου 1922).
  • Η εξόντωση χιλιάδων Ελλήνων στις περιοχές που ανακαταλάμβανε ο τουρκικός στρατός.
  • Το ξερίζωμα των υπολοίπων- 1,5 εκατομμύριο ψυχές- από τη μικρασιατική πατρίδα.

Δεν είναι εύκολο βρει κανείς λόγια να περιγράψει τις φρικτές σκηνές εκείνων των ημερών. Μόνο η αμεσότητα της περιγραφής των αυτοπτών μαρτύρων μπορεί να δώσει, ίσως το μέτρο της ανθρώπινης τραγωδίας:

«Ημασταν στην Πούντα. Στέκαμε γραμμή για να μπαρκάρουμε. Ο,τι είχαμε, μπόγους, βαλίτσες, τα πατούσαν για να περάσουν. Πέρασε η μητέρα μου, η αδερφή μου έπεσε κάτω, ο κόσμος την πατούσε, δεν μπορούσε να σηκωθεί. Ένας στρατιώτης, καθώς βάσταγε το μωρό της, το τρύπησε με την ξιμφολόγχη. Το πέρασε από τη μια άκρια της φασκιάς έως την άλλη. Τι να κάνει; Το ‘βαλε σε μιαν ακρούλα. «ζήσε κόρη μου για τα άλλα σου παιδιά», της είπε η μάνα μας. Εγώ ακόμη δεν είχα περάσει τη ζώνη και με τραβά ένας Τουρκαλάς από το χέρι και μου λέει: «Ντουρ μωρή». Βάζω κάτι φωνές, κάτι κλάματα, φωνές και η μάνα μου. Πέρασαν πεντέξι, εμένα που να μ αφήσει να περάσω. «Αχ παιδάκι μου», λέει η μάνα μου. Πέφτει κάτω και λιποθυμά. Στο μεταξύ ο Τούρκος μου δίνει ένα σκαμπίλι, που άστραψε το φως μου. «τσικάρ παρά», λέει. Θυμήθηκα το πεντόλιρο, τουτόδωσα. Μ αυτό γλίτωσα. Μου δίνει μια σπρωξιά. Πέφτω κάτω. Κι έσπασα τα γόνατά μου. Έχασα και το ένα μου παπούτσι. Εκεί πια οι Ιταλοί μας ανέβασαν αγκαλιά στο καράβι.

Οι Γάλλοι δείξαν βρωμερή στάση. Όσοι κατάφερναν να σκαρφαλώσουν στα καράβια τους, τους ρίχναν πίσω στη θάλασσα. Και παλικάρια, πιο πολύ τα παλικάρια ξανάριχναν στο νερό. Σαν τους βλέπαν να ζυγώνουν, τους πετούσαν ζεματιστό νερό, για να μη μπορέσουν ν’ ανέβουν. Οι Εγγλέζοι κάναν ό,τι κάναν, μα σα πήγαινε κανείς στα πλοία τους να σωθεί, τον δέχονταν καλά. Δεν τον διώχναν…»

(Άννα Καραμπέτσου, Νυμφαίο)

Η καταστροφή του 1922 κατέστρεψε άπαξ δια παντός την οικονομική ζωή της πόλης και σταμάτησε τη γοργή πρόοδο του ελληνικού στοιχείου σε μια χρονική στιγμή, που ο μικρασιατικός Ελληνισμός βρισκόταν στο απόγειο της ακμής και η Σμύρνη στην καλύτερη της ώρα.  Ένας λαμπρός κόσμος με οράματα, δράση και προοπτική, χάθηκε άδοξα και τραγικά.

Τα τουρκάκια παραμονεύουν τον τουρίστα με ταβάδες γεμάτους κουλούρια, φωνάζοντας ελληνικά.

Μισή ώρα κρατάει η περιήγηση της πόλης με το πούλμαν και …πέντε ώρες μένουν ελεύθεροι οι επισκέπτες για ψώνια. Είναι ωραία η παραλιακή λεωφόρος της Σμύρνης, κάτι ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη και το Παλιό Φάληρο. Συχνά όμως η ατμόσφαιρα είναι αποπνικτική, καθώς το λιμάνι μυρίζει άσχημα ανάλογα με τον καιρό.  Σήμερα κρύβει τον άγριο βιασμό της και περιμένει το σούρουπο. Όταν ο ορίζοντας βάφεται κόκκινος κι ο αέρας φέρνει τις φωνές από απέναντι.

Στα πεζοδρόμια κάτω από δροσερές τέντες, με περικοκλάδες που σκαρφαλώνουν στους κορμούς των φοινικόδεντρων, τα εστιατόρια και οι μπυραρίες. Η ανάσα της Ελλάδας καυτή. Ξυλόγλυπτες μανταλωμένες πόρτες και ασφαλισμένα παράθυρα είναι ό,τι απέμεινε μετά τον μεγάλο χαλασμό. Σπίτια ερειπωμένα στεγάζουν τη φτώχεια και τη μιζέρια χιλιάδων εποίκων από την Ανατολή. Βουβοί μάρτυρες ενός απαράμιλλου πολιτισμού, που ενταφιάσθηκε ζωντανός εδώ στα ματωμένα χώματα της Ιωνίας.

Αποκαμωμένος βρίσκομαι στον 31ο όροφο του «Χίλτον», απ όπου χαζολογάς μια ολόκληρη «Ελλάδα» να τρέχει στα πόδια σου σαν τρελή.  Η μπύρα είναι παγωμένη. «Εφές Πίλσενερ».  Δίπλα οι πλούσιοι της Σμύρνης πνίγουν τη μοναξιά τους πληρώνοντας μισό μηνιάτικο μέσου Τούρκου εργαζόμενου για ένα ποτήρι ουϊσκι. Οσο κι αν δεν το πιστεύετε το «Χίλτον» ανήκει στο Δήμο της Σμύρνης. Όπως και μια αλυσίδα από 80 έως 100 σούπερ μάρκετ που επίσης είναι δημοτικά!  Ξεχνώ τους καταυλισμούς της «Στρατιάς του Αιγαίου» που είδα προηγουμένως και το άγαλμα του Κεμάλ με προτεταμένο το δάχτυλο προς τα νησιά μας. Κι από το θέαμα της γαλήνης προσπαθώ να σβήσω τους γκρίζους όγκους των πολεμικών σκαφών για να χαρώ τα βαποράκια που πάνε κι έρχονται αδιάκοπα εκτελώντας τη συγκοινωνία με τα απέναντι προάστια.

Λίγες εικόνες μόνο δώσαμε, μικρές πινελιές στον πίνακα της μνήμης που διατηρεί ολοζώντανα τα χρώματα, αλλά και τους ήχους από τα τραγούδια  Ήταν ένα ταξίδι χρήσιμο για μια σύγκριση του τι έμεινε, τι χάθηκε, τι αιωρείται στον αέρα της Σμύρνης, που κάποτε αντηχούσε από ελληνικές λαλιές και παιδικά γέλια…

Στη νύχτα των κρυστάλλων. 1955


Στη νύχτα των κρυστάλλων. 1955

«Γεφύρι Τούρκος κι αν γενεί, πάνω του μην περάσεις»

Η ντροπή των γεγονότων

ΕΙΜΑΙ ένα άτομο που έζησε τα γεγονότα της 6-7 Σεπτεμβρίου 1955. Μου είναι αδύνατο να ξεχάσω τα όσα είδα το πρωί της 7ης Σεπτεμβρίου στο Πέραν. Ενώ με βασάνιζαν αυτές οι σκέψεις, οι Έλληνες γείτονές μας άρχισαν να μετακομίζουν σε άλλες περιοχές ή να πηγαίνουν στην Ελλάδα. Μετά το 1963 έφυγαν όλοι. Μας άφησαν μόνους στην Πόλη. Εκ των υστέρων μετανιώσαμε, αλλά ήταν πλέον αργά.

Ήμουν 14 ετών και έπρεπε να μεταβώ στο Λύκειο Γκαλατάσαραϋ για εγγραφή για εξετάσεις. Με πολύ κόπο έφθασα στο Πέραν. Τα είχα χαμένα με όσα έβλεπα γύρω μου. Σου προκαλούσαν τρόμο. Οι βιτρίνες της τεράστιας λεωφόρου είχαν καταστραφεί και τα εμπορεύματα ρίχτηκαν στο δρόμο. Η εικόνα δεν διέφερε από πεδίο μάχης. Στο δρόμο έβλεπες τόπια υφασμάτων, θερμάστρες, πολυελαίους, είδη οικιακού εξοπλισμού και ό,τι άλλο φανταστείς. Όλα τα καταστήματα καταστράφηκαν ολοσχερώς. Οι διερχόμενοι άρπαζαν ό,τι ήθελαν και έφευγαν. Έβλεπες άτομα να έχουν υπό μάλης ραδιόφωνα, φωτιστικά, ανδρικά και γυναικεία ρούχα.

Ήμουν παιδί και δεν καταλάβαινα και πολλά. Αυτό όμως που μου κίνησε την περιέργεια ήταν ότι ενώ κάποια καταστήματα είχαν καταστραφεί, κάποια άλλα έμειναν άθικτα. Είδα ότι στα δεύτερα κυμάτιζαν τουρκικές σημαίες, ενώ των πρώτων οι πινακίδες έφεραν ελληνικά ονόματα. Στο δρόμο κυκλοφορούσαν άτομα με μούσι και με παρουσιαστικό λαφυραγωγού. Η αστυνομία και ο στρατός απευθυνόμενοι προς τα άτομα αυτά λες και τους έλεγαν «Φτάνει πια. Πήρατε ό,τι θέλατε να πάρετε. Φύγετε.» Η επέμβασή τους δεν ήταν η επιβεβλημένη.

Όταν την επομένη έριξα μια ματιά στις εφημερίδες είδα ότι τα ίδια είχαν συμβεί και σε άλλες περιοχές της Πόλης. Και εκεί καταστράφηκαν καταστήματα, εκκλησίες, ακόμη και νεκροταφεία. Υπήρχαν και μερικά θύματα Εβραίων, αλλά το μεγάλο πλήγμα δέχτηκαν οι Έλληνες.

Οι εφημερίδες έγραφαν ότι κάποια άτομα, για να γλυτώσουν τις περιουσίες τους, κρατώντας τουρκικές σημαίες ικέτευαν τον όχλο λέγοντας «Μην με καταστρέψετε. Είμαι Τούρκος, είμαι πολίτης της Τουρκίας.» Τότε κατοικούσαμε στο Ερένκιοϊ. Γύρω μας είχαμε πολλούς Έλληνες γείτονες. Ήταν οι καλύτεροί μου φίλοι. Μετά τα γεγονότα κλείστηκαν στον εαυτό τους. Δεν θα ξεχάσω τα λόγια της κυρίας Ελένης: «Αν επιτεθούν και σε μας, μπορείτε να μας φιλοξενήσετε;» Με το σύζυγό της είχαν ένα κουρείο το οποίο κατέστρεψε ο όχλος. Επί μια εβδομάδα η μητέρα μου τους έστελνε φαγητό, ενώ τους είχε παραχωρήσει και ένα δωμάτιο. Το παιδικό μου μυαλό δεν μπορούσε να αντιληφθεί τους λόγους της επίθεσης κατά της περιουσίας της κ. Ελένης.

Ενώ με βασάνιζαν αυτές οι σκέψεις, οι Έλληνες γείτονές μας άρχισαν να μετακομίζουν σε άλλες περιοχές ή να πηγαίνουν στην Ελλάδα. Μετά το 1963 έφυγαν όλοι. Μας άφησαν μόνους στην Πόλη. Εκ των υστέρων μετανιώσαμε, αλλά ήταν πλέον αργά.

Άρθρο του Μεχμέτ Αλί Μπιράντ στην Πόστα

Νύχτα 6ης προς 7η Σεπτεμβρίου 1955… H καταστροφή του Ελληνισμού της Πόλης

Το απόγευμα της 6ης Σεπτεμβρίου 1955, όλα φαινόταν ήρεμα στήν Πόλη. Μια μικρή ομάδα φοιτητών ήταν συγκεντρωμένοι στην Πλατεία του Ταξίμ, στην κορυφή του Πέρα, διαδηλώνοντας εναντίον της Ελλάδος. Η Ελλάδα ήταν πάντα ό συντηρούμενος από τις Τουρκικές αρχές στόχος του όχλου.
Οι πέντε μεγάλοι δρόμοι πού οδηγούσαν στην Πλατεία Ταξίμ γέμισαν ξαφνικά με ένα μαινόμενο όχλο οπλισμένο με τσεκούρια, φτυάρια, ρόπαλα, σκεπάρνια, σφυριά και σιδερένιους λοστούς πού φώναζε «Kahrolsun giavourlar!» (Ανάθεμα στους γκιαούρηδες!) και «Yikin, kirin, giavourdur!» (Σπάστε, γκρεμίστε είναι γκιαούρης!).
Όταν μαζεύτηκαν 50.000 περίπου άτομα, 
αλαλάζοντος όχλου, μπήκε σε εφαρμογή η επόμενη φάση του σχεδίου: Καταστροφή όλων των ελληνικών περιουσιών και βεβήλωση όλων των Ιερών και Όσίων του Ελληνισμού της Πόλης. Οι οδηγίες πού είχαν δοθεί ήταν να μη μείνει τίποτα όρθιο. 

Ακολούθησαν ώρες πραγματικής κόλασης. Ένα μέρος του όχλου κινήθηκε στο Istiklal Caddesi, το περίφημο Πέρα, πού στο ένα χιλιόμετρο της διαδρομής του είχε, σαν το πιο φημισμένο εμπορικό κέντρο της Πόλης, 700 περίπου μαγαζιά πού το συντριπτικό τους ποσοστό άνηκε σε Έλληνες.
Χρυσαφικά μεγάλης αξίας λεηλατήθηκαν μέσα σ’ ελάχιστα λεπτά απ’ τους συμπλεκόμενους μεταξύ τους διαδηλωτές. Όταν ο όχλος έφθασε στην Αγία Τριάδα, ακούστηκαν οι κραυγές «Ανάθεμα στους άπιστους!» και ο όχλος εισέβαλε στην εκκλησία. Ότι κινητό υπήρχε στον ναό καταστράφηκε ή βεβηλώθηκε. Εικόνες, άγια σκεύη, ράσα ήταν ο στόχος του μανιασμένου όχλου.
Το Πέρα μέσα σε λίγες ώρες άρχισε να αλλάζει όψη. Ό δρόμος αποκτούσε ένα περίεργο υπόστρωμα, πού ήταν ένα μίγμα απ’ τα πράγματα πού καταστρεφόταν: μηχανήματα, γούνες, ρολόγια, παπούτσια, λάδια, τυριά, υφάσματα, πιατικά, ρούχα, διάφορα άλλα είδη τροφίμων και ένδυσης, ανακατεμένα, κάτω απ’ το βάρος του όχλου πού κινιόταν συνεχώς, δημιούργησαν σιγά-σιγά μια υπερυψωμένη μάζα λασπώδη καί λιγδερή.


Στό μεταξύ το σχέδιο της καταστροφής όλων των ελληνικών περιουσιών της Πόλης βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη: Εκατό ομάδες εκτελούσαν το φρικιαστικό τους έργο σε μια τεράστια έκταση απ’ τον Βόσπορο ως τη θάλασσα του Μαρμαρά. Οι επί κεφαλής των διαδηλωτών με καταλόγους σπιτιών και καταστημάτων των Ελλήνων, διεύθυναν τις ομάδες του όχλου.
Ήταν ένας οργανωμένος τυφώνας πού σάρωνε τα πάντα στο πέρασμα του. Δεκάδες Έλληνες πολίτες και κληρικοί κακοποιήθηκαν. Λεηλατήθηκαν ή παραδόθηκαν στις φλόγες 73 ελληνικές εκκλησίες. Καταστράφηκαν εικόνες, αγιογραφίες και σκεύη ανεκτίμητης ιστορικής και αρχαιολογικής άξιας. Καταστράφηκαν ολοσχερώς και τα 26 Ελληνικά σχολεία. Ή Πατριαρχική Σχολή του Φαναριού πού ιδρύθηκε το 1453 και ή Θεολογική Σχολή της Χάλκης υπέστησαν το μένος του όχλου με ιδιαίτερη βαρβαρότητα. Το Ζάππειο Λύκειο δέχτηκε την επιδρομή του όχλου που κατρακύλησε απ’ τις μεγάλες μαρμάρινες σκάλες το άγαλμα του ευεργέτου του Σχολείου Κωνσταντίνου Ζάππα και, κατέστρεψε όχι μόνο θρανία, πιάνο, αίθουσα τελετών αλλά έκανε και τεράστια ζημιά στις τοιχογραφίες πού κοσμούσαν το εσωτερικό του σχολείου. 4.340 ελληνικά καταστήματα λεηλατήθηκαν και καταστράφηκαν. 2.600 σπίτια Ελλήνων βρέθηκαν στο μάτι του κυκλώνα και παραδόθηκαν στο μένος καί την πρωτοφανή λύσσα του όχλου. Ρημάχτηκαν κυριολεκτικά και καταστράφηκαν τα γραφεία και τα πιεστήρια των τριών μεγάλων ελληνικών εφημερίδων της Κωνσταντινούπολης.
Στο Ελληνικό νεκροταφείο του Σισλί μία ομάδα τυφλωμένων απ’ το μίσος διαδηλωτών επί δύο ολόκληρες ώρες κατέστρεφε τάφους και σταυρούς, έσκαβε τους πιο πρόσφατους και έβγαζε έξω τα πτώματα μαχαιρώνοντας και κομματιάζοντας τα.
Στήν Παναγία των Βλαχερνών, πού χτίσθηκε πάνω στα θεμέλια Βυζαντινού ναού του 470 μ.Χ., ο όχλος των διαδηλωτών κατέστρεψε με απίστευτη μανία ό,τι οι Έλληνες κατάφεραν να διατηρήσουν για χίλια τετρακόσια ογδόντα πέντε χρόνια.
Στον Άγιο Γεώργιο στα Ψωμαθιά, μια εκκλησία χτισμένη τον 13ο αιώνα πού οι Τούρκοι ονόμαζαν kanli kilise (ματωμένη εκκλησία) απ’ το αίμα πού έχυσαν στο σημείο εκείνο την ημέρα της άλωσης της Κωνσταντινούπολης, η μανία των διαδηλωτών μετέτρεψε την ιστορική εκκλησία σε σωρό ερειπίων.
Στην Ιερά Μονή της Ζωοδόχου Πηγής, γνωστή σαν Βαλουκλιώτισσα, οι αστυνομικοί και ο νυχτοφύλακας πού υποτίθεται ότι τη φύ­λαγαν, καθοδήγησαν τον όχλο στην καταστροφή και στη λεηλασία του ιστορικού Μοναστηρίου. Και οι τρεις μοναχοί πού βρισκόταν τη νύχτα της 6ης Σεπτεμβρίου στο Μοναστήρι είτε θανατώθηκαν είτε βασανίστηκαν. Ό 90χρονος μοναχός Χρύσανθος Μαντάς βρήκε τραγικό θάνατο μέσα στις φλόγες της φωτιάς πού άναψαν για να τον κάψουν. Ό 6Οχρονος ηγούμενος, επίσκοπος Παμφιλίου Γεράσιμος, βασανίστηκε και τραυματίστηκε βαρεία στο κεφάλι. Ό 35χρονος ιερέας Ευάγγελος χτυπήθηκε και βασανίστηκε. Ό όχλος απαιτούσε τη σταύρωση του πού τελικά δεν έγινε, γιατί οι διαδηλωτές ήθελαν να απολαύ­σουν μία αργή και σαδιστική σταύρωση, αλλά καθυστέρησαν πολύ, τους πρόλαβε ο Στρατιωτικός Νόμος πού κηρύχτηκε τα μεσάνυχτα και φοβήθηκαν τις συνέπειες του.

Οι Πατριαρχικοί Τάφοι και τα σκηνώματα των μεγάλων ευεργετών του Γένους πού από το 1850 και μετά τοποθετούντο στον αυλόγυρο της Ιεράς Μονής, καταστράφηκαν με κανιβαλική μανία. Οι Πατριαρχικοί Τάφοι ανοίχτηκαν και τα οστά των νεκρών σκορπίστηκαν στους δρόμους.
21 ελληνικά εργοστάσια καταστράφηκαν ολοκληρωτικά. Σε όσα βρισκόταν στα παράλια του Βοσπόρου οι μηχανές και τα εργαλεία πετάχτηκαν στη θάλασσα.
110 ελληνικά εστιατόρια και ξενοδοχεία λεηλατήθηκαν, καταστράφηκαν ή παραδόθηκαν στις φλόγες. Και τα 27 ελληνικά φαρμακεία λεηλατήθηκαν και καταστράφηκαν.
Οι βιασμοί γυναικών, ανεξάρτητα απ’ την ηλικία τους, υπολογίζεται ότι ξεπέρασαν τους 200 τη νύχτα εκείνη, ενώ παρέμεινε άγνωστος ο τελικός αριθμός των νεκρών, πού ξεπέρασε τους 20, παρ’ όλο πού οι οδηγίες πού είχαν δοθεί απαγόρευαν τις δολοφονίες.
Το οργανωμένο σχέδιο της ολοκληρωτικής καταστροφής των περιουσιών των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης διήρκεσε 6 ώρες περίπου. Στις 12 τα μεσάνυχτα και, αφού οι τέλεια οργανωμένες ομάδες είχαν σχεδόν ολοκληρώσει το έργο τους, η Τουρκική Κυβέρνηση ευαρεστήθηκε να κηρύξει Στρατιωτικό Νόμο σε μια Πόλη παραδομένη στις φλόγες. Το σχέδιο τους σημείωσε καταπληκτική επιτυχία. Το σύνολο σχεδόν των ελληνικών περιουσιών καταστράφηκε. Ό ελληνικός πληθυσμός τρομοκρατήθηκε. Οι απειλές για τη ζωή όσων είχαν επιβιώσει ήταν διάχυτες στην ατμόσφαιρα. Ό στόχος τους λαβώθηκε θανάσιμα, Ό Ελληνισμός της Κωνσταντινούπολης δεν επρόκειτο να συνέλθει ποτέ από το χτύπημα της νύχτας αυτής. Σιγά-σιγά καραβάνια ολόκληρα από Έλληνες εγκατέλειπαν την Βασιλεύουσα για να εξασφαλίσουν τουλάχιστον τη ζωή τους.

http://lefobserver.blogspot.com/2009/09/6-1955.html

http://exomatiakaivlepo.blogspot.com/2010/09/6-7-1955h-e.html

Στη «νύχτα των κρυστάλλων»…

07 Σεπτέμβριος 2009

Του Φάνη Μαλκίδη

Η έκρηξη τη νύχτα της 6ης προς την 7η Σεπτεμβρίου 1955 στον κήπο του τουρκικού προξενείου Θεσσαλονίκης και έξω από το φερόμενο ως σπίτι του Mustafa Kemal(1), θα αποτελέσει την αφορμή για το πρωτοφανή για τα παγκόσμια χρονικά διωγμό μίας αυτόχθονης ομάδας. Των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, οι οποίοι λίγα χρόνια πριν είχαν εξοντωθεί οικονομικά, με τον κεφαλικό φόρο. Ο κλητήρας του τουρκικού προξενείου έπεσε σε αντιφάσεις, σχετικά με τα αίτια της έκρηξης και τελικά ομολόγησε ότι αυτός έβαλε τη βόμβα, προσθέτοντας ότι του την έδωσε ο Οktay Egin, φοιτητής της Νομικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, από την Κομοτηνή, ο οποίος και ομολόγησε την πράξη του. Ο Εgin είχε εισαχθεί στο Πανεπιστήμιο χωρίς εξετάσεις και ο πατέρας του, Faik Egin, δάσκαλος στο σχολείο της Σαλμώνης Ροδόπης είχε υποστηριχθεί μαζί με τον Οsman Ustunder, από το τουρκικό προξενείο της Κομοτηνής, ως υποψήφιος βουλευτής των Φιλελευθέρων το 1952. Ο Οktay Egin αφέθηκε ελεύθερος με εγγύηση και ο τούρκος πρόξενος της Κομοτηνής Αhmet Umar, τον φυγάδευσε στην Τουρκία ,όπου εργάστηκε αρχικά στον ραδιοσταθμό της Κωνσταντινούπολης, στη διεύθυνση του Αστυνομικού σώματος, στην Οργάνωση Πληροφοριών (ΜΙΤ), ενώ το 1993 διορίστηκε νομάρχης στην Καππαδοκία.
Μετά το συμβάν, η εφημερίδα Ιnstabul Ekspress σε έκτακτο παράρτημα της παραποίησε τα γεγονότα χρησιμοποιώντας το φανατισμό, που είχε δημιουργηθεί στον Τουρκικό λαό λόγω του αντιαποικιοκρατικού αγώνα της ΕΟΚΑ προέτρεψε σε επεισόδια εναντίον των Ελλήνων. Πρωταγωνιστικό ρόλο θα κρατήσουν οι εθνικιστικές οργανώσεις και σωματεία όπως «Η Κύπρος είναι Τουρκική».
Μέσα σε εννέα περίπου ώρες καταστράφηκαν ολοσχερώς 1004 σπίτια, ενώ άλλα περίπου 2500 υπέστησαν μεγάλες ζημιές. Καταστράφηκαν επίσης 4348 καταστήματα, 27 φαρμακεία, 26 σχολεία, 5 σύλλογοι, οι εγκαταστάσεις 3 εφημερίδων, 12 ξενοδοχεία, 11 κλινικές, 21 εργοστάσια, 110 ζαχαροπλαστεία και εστιατόρια, 73 εκκλησίες, ενώ συλήθηκαν πάρα πολλοί τάφοι καθώς και οι τάφοι των πατριαρχών στην Μονή Βαλουκλή. Τουλάχιστον 30 Έλληνες σκοτώθηκαν και εκατοντάδες άλλοι κακοποιήθηκαν. Το μίσος εναντίον των ιερωμένων ήταν πρωτόγνωρο, αφού πολλοί απ’ αυτούς ξυλοκοπήθηκαν, άλλοι γυμνώθηκαν και διαπομπεύθηκαν, εξαναγκαζόμενοι να φωνάζουν: «Η Κύπρος είναι τουρκική». Ο Επίσκοπος Παμφίλου Γεράσιμος και ο μοναχός Χρύσανθος Μαντάς ξυλοκοπήθηκαν μέχρι θανάτου, ο Μητροπολίτης Ηλιουπόλεως Γεννάδιος παρεφρόνησε από τους ξυλοδαρμούς και ύστερα από λίγο χρόνο πέθανε, ενώ διάκονος υπέστη περιτομή.
Εκεί όμως που ο όχλος έδρασε ανελέητα ήταν εναντίον των Ελληνίδων. Σε 2000 (!) υπολογίζονται οι βιασμοί, αν και επισήμως καταγγέλθηκαν μόνο 200, για ευνόητους λόγους… Επίθεση από οργανωμένες ομάδες , δέχθηκε και το ελληνικό προξενείο στη Σμύρνη, το ελληνικό περίπτερο στην έκθεση της πόλης, όπου σχίσθηκε η ελληνική σημαία, ενώ οι Έλληνες αξιωματικοί που υπηρετούσαν στο στρατηγείο του ΝΑΤΟ, διασώθηκαν την τελευταία στιγμή, αν και οι γυναίκες τους πάλι για ευνόητους λόγους δεν αναφέρθηκε σχεδόν ποτέ, ότι βιάσθηκαν.
Μετά τις δολοφονίες των Ελλήνων και τις καταστροφές των ελληνικών περιουσιών, ο Μenderes, ο οποίος αργότερα απαγχονίστηκε (και για αυτά τα γεγονότα) κήρυξε το στρατιωτικό νόμο, συνελήφθησαν πάνω από 2000 άτομα, μεταξύ αυτών ο Αsiz Nesin, ο Κemal Tahir, ο Νazim Hikmet, ενώ προβλήθηκαν ως υπεύθυνοι των ταραχών οι κομμουνιστές.
Οι ζημιές που προκλήθηκαν εκτιμήθηκαν από την τουρκική κυβέρνηση, στα 70 εκατομμύρια λίρες, ενώ μόνο οι καταστροφές στις εκκλησίες , όπως σημείωσε το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών, ήταν 150 εκατομμύρια δολάρια. Συνολικά οι ζημιές υπολογίζονται σε πάνω από 300 εκατομμύρια δολάρια (2).
Στις 22 Οκτωβρίου 1955, μετά τις αμερικανικές πιέσεις, η Τουρκία, σε μια κίνηση ηθικής ικανοποίησης της Ελλάδας ανέφερε σε ανακοίνωσή της τα εξής:
«προς ηθικήν αποκατάστασιν και έκφρασιν αποτροπιασμού δια την επίθεσην προς την ελληνικήν σημαίαν και την καταστροφήν του ελληνικού προξενείου κατά τα γεγονότα της 6-7 Σεπτεμβρίου η ελληνική σημαία θα υψωθεί εις το νέο κτίριον του προξενείου της Σμύρνης και θα απονεμηθούν εις αυτήν τιμαί υπό τουρκικών και ελληνικών τμημάτων ,θα ανακρουσθούν δε οι εθνικοί ύμνοι των δύο χωρών».
Δύο μέρες αργότερα ο Τούρκος Υπουργός των Εξωτερικών παρουσία τουρκικού αγήματος ύψωσε την ελληνική σημαία στη Σμύρνη. Στην τελετή όπου ήταν παρόντες όλοι οι αξιωματικοί των ΗΠΑ, μίλησαν ο υπουργός συγκοινωνιών της Τουρκίας, ο Έλληνας πρεσβευτής στην Άγκυρα Δ. Καλλέργης, με θερμά λόγια για την «ελληνοτουρκική φιλία». Ο Η. Ηλιού όμως βουλευτής της ΕΔΑ για το ίδιο θέμα δήλωνε ότι «συνεκαλύφθησαν οι κανιβαλισμοί της Κωνσταντινουπόλεως και της Σμύρνης το ισχυρόν αυτό όπλον το οποίον διέθετεν η Ελλάς, δια να καταστήση τους αντίδικους της Κυπριακής ελευθερίας, υπόδικους ενώπιον της διεθνούς κοινής γνώμης».
Τελικά δόθηκαν ως αποζημίωση για τις καταστροφές δόθηκαν 3 εκατομμύρια λίρες στα ιδρύματα της Κωνσταντινούπολης, που έπαθαν σοβαρές ζημιές, ενώ έχει ενδιαφέρον ότι η Ελλάδα δεν έλαβε κανένα μέτρο εναντίον των μουσουλμάνων της Θράκης και δε σημειώθηκε κανένα επεισόδιο βίας εναντίον τους.
Για τα επεισόδια το Σεπτέμβριο του 1955 στην Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη, μετά το πραξικόπημα του στρατηγού Gursel (27 Μαΐου 1960), το πόρισμα της ανακριτικής ομάδας, απέδειξε ότι 250 αστυνομικοί με πολιτικά πήραν μέρος στα γεγονότα. Στις δίκες του Αdnan Menderes και του υπουργού Εξωτερικών Faid Zorlu, που έγιναν από τις 20-10-1960 έως και 5-1-1961, βρέθηκαν ένοχοι και μαζί με το Νομάρχη Σμύρνης, καταδικάσθηκαν σε 5 χρόνια, ενώ οι δύο πρώτοι απαγχονίστηκαν για μια σειρά από άλλα αδικήματα.
Η προβοκάτσια με τη βόμβα στο τουρκικό προξενείο της Θεσσαλονίκης έδειξε ότι ο παρακρατικός μηχανισμός που έδρασε ήταν μέρος του τουρκικού κράτους, το προξενείο της Κομοτηνής εν προκειμένω. (Είναι πολύ επίκαιρη και σήμερα αυτή η σύνθεση κράτους- παρακράτους με την «Εργκενεγκόν»). Αποτέλεσμα αυτής της κρατικής- παρακρατικής βίας είναι η εκδίωξη των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης το 1955 και στη συνέχεια το 1964. Έχει όμως ενδιαφέρον να ξαναγίνει συζήτηση και να αναθεωρηθούν ορισμένες απόψεις για το αν εξυπηρετεί διπλωματικούς σκοπούς το τουρκικό προξενείο της Κομοτηνής, και αν μπορεί σε περιόδους έντασης, όπως το 1955 λόγω Κύπρου, να ξαναγίνει εστία εν δυνάμει προβοκάτσιας και εξυπηρέτησης εθνικιστικών στόχων της Τουρκίας στη Θράκη. Το ζήτημα είναι κρίσιμο και σοβαρό. Αποτελεί μέρος μίας μεγάλης πολιτικής και ειλικρινούς συζήτησης που οφείλει να γίνει και μάλιστα τώρα που θυμόμαστε το ρόλο τουρκικού προξενείου της Κομοτηνής και του μηχανισμού του (και) στην εκδίωξη των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης.

1. Η ελληνοτουρκική προσέγγιση στην περίοδο του μεσοπολέμου ,ανανεώθηκε αρκετές φορές , από τον Μεταξά. Στο πλαίσιο αυτό σημειώνεται η απόφαση της 12ης Φεβρουαρίου του 1937, του Δημοτικού Συμβουλίου Θεσσαλονίκης με το οποίο χαρίστηκε το σπίτι , όπου λέγεται ότι γεννήθηκε ο Κεμάλ. Η ιδέα και η απόφαση να δοθεί το σπίτι αυτό στην Τουρκία, το καθεστώς Μεταξά την προωθούσε με διάφορους τρόπους, με τον φιλικό του τύπο να κρατά πρωταγωνιστική θέση. Αρκετοί όμως υποστήριξαν ότι ο Κεμάλ δεν γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, και η επιμονή της τουρκικής πολιτικής να λειτουργήσει το τουρκικό προξενείο στο συγκεκριμένο χώρο , εξυπηρετούσε άλλους στόχους της .Το ζήτημα της καταγωγής του Κεμάλ το αντέκρουσε αργότερα ο Ali Riza Nour , αντιπρόσωπος της Τουρκίας στη Λωζάννη, στο 4τομο έργο τoυ «Ηayat ve Hatiratim» («Η ζωή και η ανάμνησή μου» , Istanbul 1968) όπου μιλάει για την καταγωγή του Κεμάλ, τον Τύρναβο της Λάρισας, καθώς και για άλλα μυστικά του .Αυτό το έργο κατασχέθηκε και δεν κυκλοφόρησε ποτέ ελεύθερα στην Τουρκία. Βλ. Σχετικά Σαρρής Ν. Εξωτερική πολιτική και πολιτικές εξελίξεις στην πρώτη Τουρκική Δημοκρατία Αθήνα: Γόρδιος 1992 σελ. 249.

2. Βλ. Το σημαντικότατο έργο του Σ. Βρυώνη. Ο Μηχανισμός της Καταστροφής. Αθήνα: Εστία 2007. Για μαρτυρίες βλ. Σεπτεμβριανά 1955: Η «νύχτα των κρυστάλλων» του ελληνισμού της Πόλης. Αθήνα: Τσουκάτου 1999. Επίσης βλ. το έργο της Ντιλέκ Γκιουβέν για τα Σεπτεμβριανά, «εθνικισμός, κοινωνικές μεταβολές και μειονότητες (Αθήνα: Εστία 2006) , η οποία κάνει μία έντιμη τουρκική προσέγγιση για το ζήτημα, αναφέροντας πολλές αλήθειες. Για παράδειγμα ότι η ΜΙΤ ήταν πίσω από τα επεισόδια. Επίσης βλ., το κινηματογραφικό έργο «Πολίτικη κουζίνα» και με τις όποιες ενστάσεις, το «φθινοπωρινός πόνος», βασισμένο στο βιβλίο του Γιλμάζ Καρακογιουνλού, συγγραφέα και βουλευτή του Κόμματος της Μητέρας Πατρίδας και από τους ειδικούς αξιολογήθηκε ως «ειλικρινής συγγνώμη» για όσα συνέβησαν τότε.

Στη «νύχτα των κρυστάλλων»…

07 Σεπτέμβριος 2009

Του Φάνη Μαλκίδη

Η έκρηξη τη νύχτα της 6ης προς την 7η Σεπτεμβρίου 1955 στον κήπο του τουρκικού προξενείου Θεσσαλονίκης και έξω από το φερόμενο ως σπίτι του Mustafa Kemal(1), θα αποτελέσει την αφορμή για το πρωτοφανή για τα παγκόσμια χρονικά διωγμό μίας αυτόχθονης ομάδας. Των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, οι οποίοι λίγα χρόνια πριν είχαν εξοντωθεί οικονομικά, με τον κεφαλικό φόρο. Ο κλητήρας του τουρκικού προξενείου έπεσε σε αντιφάσεις, σχετικά με τα αίτια της έκρηξης και τελικά ομολόγησε ότι αυτός έβαλε τη βόμβα, προσθέτοντας ότι του την έδωσε ο Οktay Egin, φοιτητής της Νομικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, από την Κομοτηνή, ο οποίος και ομολόγησε την πράξη του. Ο Εgin είχε εισαχθεί στο Πανεπιστήμιο χωρίς εξετάσεις και ο πατέρας του, Faik Egin, δάσκαλος στο σχολείο της Σαλμώνης Ροδόπης είχε υποστηριχθεί μαζί με τον Οsman Ustunder, από το τουρκικό προξενείο της Κομοτηνής, ως υποψήφιος βουλευτής των Φιλελευθέρων το 1952. Ο Οktay Egin αφέθηκε ελεύθερος με εγγύηση και ο τούρκος πρόξενος της Κομοτηνής Αhmet Umar, τον φυγάδευσε στην Τουρκία ,όπου εργάστηκε αρχικά στον ραδιοσταθμό της Κωνσταντινούπολης, στη διεύθυνση του Αστυνομικού σώματος, στην Οργάνωση Πληροφοριών (ΜΙΤ), ενώ το 1993 διορίστηκε νομάρχης στην Καππαδοκία.
Μετά το συμβάν, η εφημερίδα Ιnstabul Ekspress σε έκτακτο παράρτημα της παραποίησε τα γεγονότα χρησιμοποιώντας το φανατισμό, που είχε δημιουργηθεί στον Τουρκικό λαό λόγω του αντιαποικιοκρατικού αγώνα της ΕΟΚΑ προέτρεψε σε επεισόδια εναντίον των Ελλήνων. Πρωταγωνιστικό ρόλο θα κρατήσουν οι εθνικιστικές οργανώσεις και σωματεία όπως «Η Κύπρος είναι Τουρκική».
Μέσα σε εννέα περίπου ώρες καταστράφηκαν ολοσχερώς 1004 σπίτια, ενώ άλλα περίπου 2500 υπέστησαν μεγάλες ζημιές. Καταστράφηκαν επίσης 4348 καταστήματα, 27 φαρμακεία, 26 σχολεία, 5 σύλλογοι, οι εγκαταστάσεις 3 εφημερίδων, 12 ξενοδοχεία, 11 κλινικές, 21 εργοστάσια, 110 ζαχαροπλαστεία και εστιατόρια, 73 εκκλησίες, ενώ συλήθηκαν πάρα πολλοί τάφοι καθώς και οι τάφοι των πατριαρχών στην Μονή Βαλουκλή. Τουλάχιστον 30 Έλληνες σκοτώθηκαν και εκατοντάδες άλλοι κακοποιήθηκαν. Το μίσος εναντίον των ιερωμένων ήταν πρωτόγνωρο, αφού πολλοί απ’ αυτούς ξυλοκοπήθηκαν, άλλοι γυμνώθηκαν και διαπομπεύθηκαν, εξαναγκαζόμενοι να φωνάζουν: «Η Κύπρος είναι τουρκική». Ο Επίσκοπος Παμφίλου Γεράσιμος και ο μοναχός Χρύσανθος Μαντάς ξυλοκοπήθηκαν μέχρι θανάτου, ο Μητροπολίτης Ηλιουπόλεως Γεννάδιος παρεφρόνησε από τους ξυλοδαρμούς και ύστερα από λίγο χρόνο πέθανε, ενώ διάκονος υπέστη περιτομή.
Εκεί όμως που ο όχλος έδρασε ανελέητα ήταν εναντίον των Ελληνίδων. Σε 2000 (!) υπολογίζονται οι βιασμοί, αν και επισήμως καταγγέλθηκαν μόνο 200, για ευνόητους λόγους… Επίθεση από οργανωμένες ομάδες , δέχθηκε και το ελληνικό προξενείο στη Σμύρνη, το ελληνικό περίπτερο στην έκθεση της πόλης, όπου σχίσθηκε η ελληνική σημαία, ενώ οι Έλληνες αξιωματικοί που υπηρετούσαν στο στρατηγείο του ΝΑΤΟ, διασώθηκαν την τελευταία στιγμή, αν και οι γυναίκες τους πάλι για ευνόητους λόγους δεν αναφέρθηκε σχεδόν ποτέ, ότι βιάσθηκαν.
Μετά τις δολοφονίες των Ελλήνων και τις καταστροφές των ελληνικών περιουσιών, ο Μenderes, ο οποίος αργότερα απαγχονίστηκε (και για αυτά τα γεγονότα) κήρυξε το στρατιωτικό νόμο, συνελήφθησαν πάνω από 2000 άτομα, μεταξύ αυτών ο Αsiz Nesin, ο Κemal Tahir, ο Νazim Hikmet, ενώ προβλήθηκαν ως υπεύθυνοι των ταραχών οι κομμουνιστές.
Οι ζημιές που προκλήθηκαν εκτιμήθηκαν από την τουρκική κυβέρνηση, στα 70 εκατομμύρια λίρες, ενώ μόνο οι καταστροφές στις εκκλησίες , όπως σημείωσε το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών, ήταν 150 εκατομμύρια δολάρια. Συνολικά οι ζημιές υπολογίζονται σε πάνω από 300 εκατομμύρια δολάρια (2).
Στις 22 Οκτωβρίου 1955, μετά τις αμερικανικές πιέσεις, η Τουρκία, σε μια κίνηση ηθικής ικανοποίησης της Ελλάδας ανέφερε σε ανακοίνωσή της τα εξής:
«προς ηθικήν αποκατάστασιν και έκφρασιν αποτροπιασμού δια την επίθεσην προς την ελληνικήν σημαίαν και την καταστροφήν του ελληνικού προξενείου κατά τα γεγονότα της 6-7 Σεπτεμβρίου η ελληνική σημαία θα υψωθεί εις το νέο κτίριον του προξενείου της Σμύρνης και θα απονεμηθούν εις αυτήν τιμαί υπό τουρκικών και ελληνικών τμημάτων ,θα ανακρουσθούν δε οι εθνικοί ύμνοι των δύο χωρών».
Δύο μέρες αργότερα ο Τούρκος Υπουργός των Εξωτερικών παρουσία τουρκικού αγήματος ύψωσε την ελληνική σημαία στη Σμύρνη. Στην τελετή όπου ήταν παρόντες όλοι οι αξιωματικοί των ΗΠΑ, μίλησαν ο υπουργός συγκοινωνιών της Τουρκίας, ο Έλληνας πρεσβευτής στην Άγκυρα Δ. Καλλέργης, με θερμά λόγια για την «ελληνοτουρκική φιλία». Ο Η. Ηλιού όμως βουλευτής της ΕΔΑ για το ίδιο θέμα δήλωνε ότι «συνεκαλύφθησαν οι κανιβαλισμοί της Κωνσταντινουπόλεως και της Σμύρνης το ισχυρόν αυτό όπλον το οποίον διέθετεν η Ελλάς, δια να καταστήση τους αντίδικους της Κυπριακής ελευθερίας, υπόδικους ενώπιον της διεθνούς κοινής γνώμης».
Τελικά δόθηκαν ως αποζημίωση για τις καταστροφές δόθηκαν 3 εκατομμύρια λίρες στα ιδρύματα της Κωνσταντινούπολης, που έπαθαν σοβαρές ζημιές, ενώ έχει ενδιαφέρον ότι η Ελλάδα δεν έλαβε κανένα μέτρο εναντίον των μουσουλμάνων της Θράκης και δε σημειώθηκε κανένα επεισόδιο βίας εναντίον τους.
Για τα επεισόδια το Σεπτέμβριο του 1955 στην Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη, μετά το πραξικόπημα του στρατηγού Gursel (27 Μαΐου 1960), το πόρισμα της ανακριτικής ομάδας, απέδειξε ότι 250 αστυνομικοί με πολιτικά πήραν μέρος στα γεγονότα. Στις δίκες του Αdnan Menderes και του υπουργού Εξωτερικών Faid Zorlu, που έγιναν από τις 20-10-1960 έως και 5-1-1961, βρέθηκαν ένοχοι και μαζί με το Νομάρχη Σμύρνης, καταδικάσθηκαν σε 5 χρόνια, ενώ οι δύο πρώτοι απαγχονίστηκαν για μια σειρά από άλλα αδικήματα.
Η προβοκάτσια με τη βόμβα στο τουρκικό προξενείο της Θεσσαλονίκης έδειξε ότι ο παρακρατικός μηχανισμός που έδρασε ήταν μέρος του τουρκικού κράτους, το προξενείο της Κομοτηνής εν προκειμένω. (Είναι πολύ επίκαιρη και σήμερα αυτή η σύνθεση κράτους- παρακράτους με την «Εργκενεγκόν»). Αποτέλεσμα αυτής της κρατικής- παρακρατικής βίας είναι η εκδίωξη των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης το 1955 και στη συνέχεια το 1964. Έχει όμως ενδιαφέρον να ξαναγίνει συζήτηση και να αναθεωρηθούν ορισμένες απόψεις για το αν εξυπηρετεί διπλωματικούς σκοπούς το τουρκικό προξενείο της Κομοτηνής, και αν μπορεί σε περιόδους έντασης, όπως το 1955 λόγω Κύπρου, να ξαναγίνει εστία εν δυνάμει προβοκάτσιας και εξυπηρέτησης εθνικιστικών στόχων της Τουρκίας στη Θράκη. Το ζήτημα είναι κρίσιμο και σοβαρό. Αποτελεί μέρος μίας μεγάλης πολιτικής και ειλικρινούς συζήτησης που οφείλει να γίνει και μάλιστα τώρα που θυμόμαστε το ρόλο τουρκικού προξενείου της Κομοτηνής και του μηχανισμού του (και) στην εκδίωξη των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης.

1. Η ελληνοτουρκική προσέγγιση στην περίοδο του μεσοπολέμου ,ανανεώθηκε αρκετές φορές , από τον Μεταξά. Στο πλαίσιο αυτό σημειώνεται η απόφαση της 12ης Φεβρουαρίου του 1937, του Δημοτικού Συμβουλίου Θεσσαλονίκης με το οποίο χαρίστηκε το σπίτι , όπου λέγεται ότι γεννήθηκε ο Κεμάλ. Η ιδέα και η απόφαση να δοθεί το σπίτι αυτό στην Τουρκία, το καθεστώς Μεταξά την προωθούσε με διάφορους τρόπους, με τον φιλικό του τύπο να κρατά πρωταγωνιστική θέση. Αρκετοί όμως υποστήριξαν ότι ο Κεμάλ δεν γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, και η επιμονή της τουρκικής πολιτικής να λειτουργήσει το τουρκικό προξενείο στο συγκεκριμένο χώρο , εξυπηρετούσε άλλους στόχους της .Το ζήτημα της καταγωγής του Κεμάλ το αντέκρουσε αργότερα ο Ali Riza Nour , αντιπρόσωπος της Τουρκίας στη Λωζάννη, στο 4τομο έργο τoυ «Ηayat ve Hatiratim» («Η ζωή και η ανάμνησή μου» , Istanbul 1968) όπου μιλάει για την καταγωγή του Κεμάλ, τον Τύρναβο της Λάρισας, καθώς και για άλλα μυστικά του .Αυτό το έργο κατασχέθηκε και δεν κυκλοφόρησε ποτέ ελεύθερα στην Τουρκία. Βλ. Σχετικά Σαρρής Ν. Εξωτερική πολιτική και πολιτικές εξελίξεις στην πρώτη Τουρκική Δημοκρατία Αθήνα: Γόρδιος 1992 σελ. 249.

2. Βλ. Το σημαντικότατο έργο του Σ. Βρυώνη. Ο Μηχανισμός της Καταστροφής. Αθήνα: Εστία 2007. Για μαρτυρίες βλ. Σεπτεμβριανά 1955: Η «νύχτα των κρυστάλλων» του ελληνισμού της Πόλης. Αθήνα: Τσουκάτου 1999. Επίσης βλ. το έργο της Ντιλέκ Γκιουβέν για τα Σεπτεμβριανά, «εθνικισμός, κοινωνικές μεταβολές και μειονότητες (Αθήνα: Εστία 2006) , η οποία κάνει μία έντιμη τουρκική προσέγγιση για το ζήτημα, αναφέροντας πολλές αλήθειες. Για παράδειγμα ότι η ΜΙΤ ήταν πίσω από τα επεισόδια. Επίσης βλ., το κινηματογραφικό έργο «Πολίτικη κουζίνα» και με τις όποιες ενστάσεις, το «φθινοπωρινός πόνος», βασισμένο στο βιβλίο του Γιλμάζ Καρακογιουνλού, συγγραφέα και βουλευτή του Κόμματος της Μητέρας Πατρίδας και από τους ειδικούς αξιολογήθηκε ως «ειλικρινής συγγνώμη» για όσα συνέβησαν τότε.

Τα μηνύματα των Σεπτεμβριανών

Παρά το ότι πέρασαν 54 χρόνια από τα γεγονότα, είναι καιρός κάποιοι ερευνητές να εγκύψουν στην περίοδο εκείνη και να καταγράψουν τις μαρτυρίες των αυτοπτών μαρτύρων. Μερικοί βρισκόμαστε ακόμη εν ζωή.

ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ Τα μηνύματα των Σεπτεμβριανών

ΟΛΟ και περισσότεροι Τούρκοι άρχισαν να ασχολούνται με τα Σεπτεμβριανά και να αναφέρονται στις επιπτώσεις που είχε στην οικονομία -και όχι μόνο- η αναίτια και βάρβαρη επίθεση κατά του ελληνικού στοιχείου της Πόλης. Συνειδητοποίησαν ότι με τα Σεπτεμβριανά η Κωνσταντινούπολη από μια αρχοντική, αυτοκρατορική και πολυπολιτισμική πόλη μετατράπηκε σε μια ανατολίτικη επαρχιακή πόλη με εκατομμύρια κουβαλητούς από τα βάθη της Ανατολίας. Τη θέση των καταστημάτων με την ευρωπαϊκή φινέτσα και βιτρίνες πήραν καταστήματα που φτιάχνουν ντονέρια και λαχματζούν.

Με τις έρευνές τους για αναζήτηση της αλήθειας για τα αίτια που προκάλεσαν τα γεγονότα οι Τούρκοι προσπαθούν να εξιλεωθούν. Έφθασαν μέχρι του σημείου να γυρίσουν και ταινία («Η οδύνη του φθινοπώρου»). Αρκετοί Τούρκοι αλλά και Τ/κ δημοσιογράφοι αναφέρονται στην αποφράδα εκείνη μέρα και την καταδικάζουν με τον πιο έντονο τρόπο. ΄Ολοι καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η οργάνωση είχε τη σφραγίδα της επίσημης Τουρκίας η οποία όμως δεν φαντάστηκε ότι τα γεγονότα θα έπαιρναν τέτοια έκταση και με την κήρυξη του στρατιωτικού νόμου προσπάθησε να περισώσει ό,τι έμεινε όρθιο.

Τα γεγονότα καταδικάστηκαν από το σύνολο του ξένου Τύπου, αλλά και από τον ίδιο τον στρατοδίκη Σαλίμ Μπάσολ, ο οποίος ως πρόεδρος του Στρατοδικείου που δίκασε και καταδίκασε τους υπαιτίους, δήλωσε: «Τα όσα συνέβησαν τη νύκτα της 6-7 Σεπτεμβρίου δεν τα έχουμε διαπράξει ουδέποτε στη μακραίωνη ιστορία μας, ούτε σε χώρες που είχαμε εισβάλει».

Ανέκαθεν η Τουρκία καιροφυλακτεί και για να υλοποιήσει τα όποια σχέδιά της περιμένει να βρεθεί ο εχθρός σε δύσκολη θέση ή να αντιμετωπίζει εσωτερικά προβλήματα. Μελετά με πολλή προσοχή τους στόχους της, θέτει με μεγάλη μαεστρία τους μηχανισμούς για υλοποίησή τους και την κατάλληλη στιγμή «κτυπά». Όπως στην περίπτωση του κυπριακού εκμεταλλεύτηκε το πραξικόπημα και το κενό εξουσίας, έτσι και στην περίπτωση των Σεπτεμβριανών, βρήκε την Ελλάδα ακέφαλη καθ’ ό,τι ο πρωθυπουργός Παπάγος ήταν βαριά άρρωστος και οι δύο αντιπρόεδροι Κανελλόπουλος και Στεφανόπουλος δεν είχαν την ευχέρεια να αναπτύξουν πρωτοβουλίες. Εξάλλου η προσοχή ήταν στραμμένη στη διάσκεψη του Λονδίνου όπου για πρώτη φορά η Τουρκία συμμετείχε σε συζήτηση για το κυπριακό.

Παρά το ότι πέρασαν 54 χρόνια από τα γεγονότα, είναι καιρός κάποιοι ερευνητές να εγκύψουν στην περίοδο εκείνη και να καταγράψουν τις μαρτυρίες των αυτοπτών μαρτύρων. Μερικοί βρισκόμαστε ακόμη εν ζωή.

ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ

Δευτέρα, 7 Σεπτέμβριος 2009

ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ ΣΤΗΝ ΔΥΣΗ.


ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ ΣΤΗΝ ΔΥΣΗ.

Ιστορική παρουσίαση

www.Apodimos.com

Η πιο κάτω παρουσίαση – ενημέρωση για όλους τους Έλληνες , Κυπρίους και Απόδημους αδελφούς μας σκοπεύει να γνωρίσουμε την Καππαδοκία που έτσι κάποτε ονομαζόταν η περιοχή της Κεντρικής Ανατολίας (Τουρκία) με κέντρο την Καισάρεια (σήμερα Kayseri). Σήμερα, το όνομα Καππαδοκία (το οποίο δεν χρησιμοποιείται σε κανένα επίσημο χάρτη), αναφέρεται σε μια μικρή περιοχή γύρω από την κοιλάδα του Goereme (Κόραμα) με το εξωγήινο τοπίο των ηφαιστιογενών βράχων και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αξιοθέατα της Τουρκίας. Ένα οδοιπορικό στις πόλεις της Ιωνίας και της Λυκίας, σε χώρους που σχετίζονται άμεσα με τους Έλληνες και τον ελληνικό πολιτισμό. Οι σπουδαίοι αρχαιολογικοί χώροι, οι ναοί, και οι κρυμμένες πολιτείες συνθέτουν μια ατμόσφαιρα νοσταλγίας για το ένδοξο παρελθόν που άφησε ατράνταχτες αποδείξεις για τους νεότερους. Η Καππαδοκία με τα αξεπέραστα ιστορικά μνημεία και τη φυσική της ομορφιά της Μικράς Ασίας είναι ένα από τα συγκλονιστικότερα ταξίδια στη Μεσόγειο.  Αυτό το πνευματικό ταξίδι θα σας το προσφέρει η ομιλία της Παυλίνας Μακρίδου – Βαρναλίδου πού έγινε στην Αίθουσα του Πνευματικό Κέντρου των Κωνσταντινουπολιτών στην Αθήνα στις 13 Μαρτίου 2009. Και αφιερώνεται στην ιερά μνήμη των παππούδων της Γεωργίου και Παύλου και της γιαγιάς της Αναστασίας , γνήσια τέκνα της Καππαδοκικής γης. Η Διάλεξη είχε τίτλο Καππαδοκία, Το Πέρασμα από την Ανατολή στη Δύση.

Εμείς σαν Apodimos.com το μόνο που γνωρίζουμε είναι το γεγονός ότι η Καππαδοκία, είναι η χώρα των ηρώων μαρτύρων και Αγίων της Ορθοδοξίας και να παρουσιάσουμε όλους τους Έλληνες , Κυπρίους και Απόδημους αδελφούς μας ορισμένες φωτογραφίες  για να σαν βάλουν στο κλίμα της περιοχής και όσον θα μελετάτε την διάλεξη της Παυλίνας Μακρίδου – Βαρναλίδου που θα σας παρουσιάσουμε .

Διάλεξη της Παυλίνας Μακρίδου – Βαρναλίδου

Καππαδοκία , Το Πέρασμα από την Ανατολή στη Δύση

13 Μαρτίου 2009

Αφιερώνεται στην ιερά μνήμη των παππούδων μου Γεωργίου και Παύλου και της γιαγιάς μου Αναστασίας , γνήσια τέκνα της Καππαδοκικής γης.

ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ. ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ ΣΤΗ ΔΥΣΗ

Με ρώτησε κάποτε η γιαγιά μου Αναστασία, όταν μικρὸ κοριτσάκι καθόμουν πλάϊ της για να ακούω με ενδιαφέρον τα όσα μου διηγόταν : «Παιδάκι μου πες μου ποιό είναι το γρηγορότερο πράγμα στον κόσμο ; ». «Το φως γιαγιά», της απάντησα. «Όχι παιδί μου» είπε εκείνη. «Τότε θα είναι ο ήχος ή η αστραπή» είπα. «Τίποτε απὸ όλα αυτά» μου απάντησε. «Ε, τότε ποιό είναι» τη ρώτησα με περιέργεια ! «Είναι η σκέψη κοριτσάκι μου. Η σκέψη που τόσο γρήγορα με πηγαίνει στην πατρίδα που γεννήθηκα και μεγάλωσα, εκεί που άφησα τους νεκρούς γονείς, και συγγενείς, και γνωστούς μου». «Ποιά πατρίδα γιαγιά » την ρώτησα πάλι. Και όταν δεν πήρα απάντηση σήκωσα το κεφάλι μου και είδα να κυλούν δάκρυα επάνω στα ρυτιδωμένα από τα χρόνια μάγουλα της Καππαδόκισας γιαγιάς και το βλέμμα της να πλανάται μακριά.«Γιατί κλαίς γιαγιάκα μου;» της είπα. «Θα καταλάβεις καλύτερα όταν μεγαλώσεις παιδί μου» ψέλλισε με τρεμάμενη φωνή απὸ συγκίνηση ! Δεν ήθελε να λέγει πολλά για εκείνα τα χρόνια που πέρασε στην πατρίδα και την ανάγκασαν βίαια να την εγκαταλείψει, γιατί η θύμησή τους την πλήγωναν. Κάποτε κάποτε, όμως, την ρωτούσα επίμονα και εκείνη υποχωρούσε και τότε μου διηγόταν κάποιες ιστορίες από τη ζωή πού είχε περάσει εκεί.

Πέρασαν χρόνια απὸ τότε, και να τώρα γιαγιά Αναστασία, παππού Παύλε, παππού Γιώργο βρίσκομαι εδώ μαζί με άλλους Καππαδόκες, Κωνσταντινουπολίτες, αλλά και φίλους και φίλες για να επαναφέρουμε όλοι μαζί στη μνήμη μας κάποιες στιγμές της ιστορίας, της ζωής και των περιπετειών εκείνων των τόπων σας. Ενδεχομένως και κάποιοι απὸ τους εδώ παρευρισκομένους να είδαν το φως του ηλίου σε εκείνες τις πατρίδες, άλλοι να άκουσαν από τους παππούδες, τις γιαγάδες, ή τους γονείς και συγγενείς τους τα διαδραματισθέντα εκεί εκείνα τα χρόνια, και άλλοι να τα διάβασαν. Ας μεταφερθούμε, λοιπόν, νοερά πάλι στους τόπους εκεί-νους,τους οποίους οι πρόγονοι μας Καππαδόκες εξαναγκασμένοι εγκατέλειπαν πριν 85 περίπου χρόνια, γιατί κάποιοι έτσι αποφάσισαν γιαυτούς χωρίς αυτούς, ξεριζώνοντάς τους από τα πάτρια εδάφη τους, στα οποία επί αιώνες είχαν ριζώσει και στεριώσει . Ας περιδιαβούμε τα σοκάκια με τις πολλές εκκλησιές και εξωκκλήσια, και παρεκκλήσια και τα αρχοντικά και τα άλλα σπίτια, πολλά κτισμένα τον 19ο αιώνα, που αν και σήμερα τα περισσότερα απ’αυτά κατεστραμμένα, ή ερείπια, ή εγκαταλελειμμένα, ή ακόμη και κατοικημένα από τους νέους, αλλά ξένους προς αυτά ενοίκους, διατηρούν ακόμη και «τραυματισμένα» την αρχοντιά και την ανάμνηση της πολιτισμένης ζωής που υπήρχε κάποτε εκεί. Να, οι λαξευτές χαρακτηριστικές είσοδοι των σπιτιών και των αυλών τους, κατασκευασμένες από πέτρες που υπάρχουν στην περιοχή και διακοσμημένες από επιδέξιους λαϊκούς κτίστες με διάφορα σχέδια, όπως πουλιά, αχιβάδες και ροζέτες. Να, και μερικά ἀπό τα μονογράμματα και οι ημερομηνίες, που σώζονται και δείχνουν σε ποιόν ανήκε και πότε κτίσθηκε η τάδε οικία. Σώζονται, και κάποιες επιγραφές, όσες το πέρασμα του χρόνου, αλλά και τα βέβηλα χέρια κάποιων δεν κατέστρεψαν ! Διαβάζουμε μία που βρίσκεται σε μετόπη σπιτιού της Καρβάλης : «ΚΥΡΙΕ ΣΤΕΡΕΩΣΟΝ ΤΟΝ ΟΙΚΟΝ ΤΟΥΤΟΝ. ΚΕΛΒΕΡΙ 8 ΜΑΪΟΥ 1911». Πάντως είναι βαθειά χαραγμένη η παρουσία της Ορθόδοξης Ρωμιοσύνης σε χριστιανικά μνημεία, σε δημόσια οικοδομή-ματα και σε άλλα οικήματα των μερών εκείνων της Μικράς Ασίας . Οι πρόγονοί μας σε όλα αυτά τα οικοδομήματα, που με κόπους και θυσίες δημιούργησαν, άφησαν έντονη τη σφραγίδα τους. Δεν μπορείς, βεβαίως, να μη σταθείς και έξω από τις ερειπωμένες εκκλησίες,-εκτός από ελάχιστες που τα τελευταία χρόνια κάπως επιδιορθώθηκαν-, αλλά και να μη μπεις μέσα σε κάποιες από αυτές, έστω και για λίγα λεπτά, εάν σου το επιτρέπουν οι συνθήκες και εκείνοι που τις επιτηρούν τώρα, για να προσευχηθείς και να ψάλλεις σιγανά ή και κάποτε υψώνοντας κάπως τη φωνή το τροπάριο του αγίου της εκκλησίας, ακόμη και το «Τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ τὰ νικητήρια…»! Να προσευχηθείς και για τις ψυχές των προγόνων μας, πού άφησαν την τελευταία τους πνοή εκεί και που ασφαλώς θα αγαλλιάζονται με την θύμηση και τις προσευχές μας, ένδειξη ότι δεν τους ξεχνάμε. Δεν μπορείς να συγκρατήσεις όμως και το δάκρυ σου, όταν βλέπεις πως κατάντησαν τα όσια και ιερά των προγόνων σου, όταν βλέπεις εκκλησίες ερειπωμένες και κατεστραμμένες, και άλλες να έχουν μετατραπεί σε σταύλους, σε αποθήκες, σε κινηματογράφους, ή ακόμη και για άλλες χρήσεις…! Μόνον όταν αναλογισθεί κανείς όλα αυτά τότε καταλαβαίνει τη μεγάλη σημασία πού έχουν οι προσκυνηματικές επισκέψεις πού πραγματοποιεί με κάθε ευκαιρία ο Οικουμενικός μας Πατριάρχης κ.Βαρθολομαίος, ο Πατριάρχης του Γένους, στις προγονικές εστίες της Ρωμιοσύνης στη Μικρά Ασία, λειτουργώντας σε διάφορες ημικατεστραμμένες ή κάπως διατηρημένες εκκλησίες, τελώντας τρισάγια και ευλογώντας τη γη εκείνη, κάτω από την οποία αναπαύονται τα οστά των αμέτρητων ειρηνικώς και μαρτυρικώς τελειωθέντων κεκοιμημένων προγόνων μας. Είναι ο πρώτος Οικουμενικός Πατριάρχης που μετά την Μικρασιατική καταστροφή, την μεγάλη αυτή δοκιμασία που υπέστη το Γένος μας, και την ανταλλαγή των πληθυσμών, επισκέπτεται αυτά τα πάτρια εδάφη, αποτίοντας φόρο τιμής και μνήμης στους Ορθοδόξους Έλληνες που έζησαν και μεγαλούργησαν στα ευλογημένα εκείνα χώματα της Μικρασιατικής γης. Αλλά και πολλοί από τους Έλληνες του Ελλαδικού χώρου, καθώς και της Δια-σποράς επισκέπτονται τα τελευταία χρόνια με συγκίνηση τις προγονικές αυτές εστίες. Οι επισκέψεις αυτές βοηθούν στο να διατηρούνται ζωντανές οι μνήμες και να μεταλαμπαδεύονται και στις επόμενες γενεές!

Εκατοντάδες εκκλησίες και παρεκκλήσια κτίσθηκαν ή λαξεύθηκαν σε διάφορες ιστορικές χρονικές περιόδους σε βράχους, σε κοιλάδες, σε φαράγγια, αλλά και σε πόλεις, κωμοπόλεις και χωριά της Καππαδοκίας από μέρους απλών πιστών χριστιανών μέχρι και βυζαντινών αυτοκρατόρων. Πολλές από αυτές δεν υπάρχουν πιά, σώζονται όμως κάποιες επιγραφές που έφεραν στην πρόσοψη ή στον νάρθηκά τους. Αναφέρω ενδεικτικά δυό από αυτές. Η μία είναι του Τιμίου Σταυρού της Καρβάλης του 4ου αιώνα μ.Χ. : «Ούτος ο πάνσεπτος ναός του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού εκτίσθη εκ θεμελίων δι’εξόδων του βυζαντινού Αυτοκράτορος Θεοδοσίου, παρ’ού και εδωρήθη τεμάχιον του Τιμίου ξύλου, επιστασία δε Γρηγορίου του Ναζιανζηνού» (1). Η δεύτερη είναι του έτους 1006 (ή 1021), προερχόμενη από την Καππαδοκία : «εκαλιεργίθι ο ναός ούτος της αγίας Βαρβάρας επή βασηλήας Κωνσταντήνου και Βασηλείου…δηά συνδρομής Βασηλείου διομεστίκου…» (2).

Όταν συλλογίζεται κανείς την ιστορία αυτού του τόπου συγκλονίζεται. Πατρίδες των μεγάλων ελλήνων Πατέρων της Εκκλησίας μας είναι αυτά τα μέρη : Βασιλείου του Μεγάλου, Γρηγορίου του Ναζιανζηνού (του Θεολόγου) και Γρηγορίου Νύσσης, πού με τα έργα και την ζωή τους ενδυνάμωσαν την πίστη μας και φώτισαν την Οικουμένη ! Πάνω στο έργο των τριών αυτών Καππαδοκών Πατέρων του 4ου αιώνα κτίσθηκε το οικοδόμημα του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού μας. Σε περιοχή της Καππαδοκίας ἐξωρίσθηκε και ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, αφήνοντας ανάμνηση της αγιότητάς του. Είναι πατρίδα και πολλών άλλων παλαιοτέρων και νεοτέρων αγίων, όπως του Αγίου Γεωργίου του Τροπαιοφόρου, των Πατριαρχών Κωνσταντινουπόλεως Αγίου Ιωάννου του Καππαδόκη (5ος αιώνας) και του Αγίου Ιωάννου του Νηστευτή (6ος αιώνας) (3), του Μητροπολίτου Ικονίου Αμφιλοχίου, του Αγίου Αχίλλειου Αρχιεπισκόπου Λαρίσης, του Αγίου Μάμαντος, του Αγίου Ιωάννου του Ρώσου, του Αγίου Αρσενίου του Καππαδόκη κ.ἄ.. Θέλω να αναφέρω εδώ και τον εκ των γνωστοτέρων μοναχών και πνευματικών ανδρών του 20ου αιώνα τον π.Παΐσιο που γεννήθηκε στα Φάρασα της Καππαδοκίας (1924-1994). Αλλά είναι πατρίδα και πολλών σοφών και άλλων επιστημόνων, που έρχονται από τά βάθυ της ελληνιστικής εποχής και φθάνουν μέχρι τις πρώτες δεακαετίες του εικοστού αιώνα, ὀπως «ο πολομαθέστατος εκλεκτικός φιλόσοφος και ένθερμος υποστηρικτής του ιπποκρατικού πνεύματος Αρεταίος ο Καππαδόκης, ιατρός και συγγραφέας» μεταξύ του 1ου και 2ου αιώνα μ.Χ., εξ’ού και η ονομασία του εδώ Αρεταίειου Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου (4). Επίσης έχουμε τον πολυμαθή ιατρό και φαρμακοποιό Ηρα τον Καππαδόκη (1ος αιώνας μ.Χ.), τον γνωστό φιλόσοφο νεοπυθαγόρειο Απολλώνιο τον Τυανέα(1ος αιώνας μ.Χ.), τον νέο-πλατωνικό φιλόσοφο Ευστάθιο τον Καππαδόκη, και τον σοφιστή και ιστοριογράφο Ευστόχιο (τον 4ο μ.Χ. αἰώνα), τον Στράβωνα και τον γεωγράφο Παυσανία, και τόσους άλλους ακόμη. Είναι πατρίδα όμως και των ακριτών, που με υπερηφάνεια αναφέρονται στα τραγούδια. Εδώ έζησαν κάποτε οι θρυλικοί και υπεράνθρωποι ακρίτες. Ο πιο ξακουστός απ’όλους Βασίλειος ο Διγενής, που έδωσε σκληρή μάχη εναντίον των εχθρών στη Μαλακοπή το 863 μετά Χριστόν. Πιστεύω ὄτι ἀξίζει να αναφερθούμε εδώ και στον Καππαδόκη την καταγωγή Θεόφιλο Ουλφίλα,(που έζησε περί-που μεταξύ το 311-382 μ.Χ.), «ο οποίος είναι ο μεγάλος ιεραπόστολος, εκχριστιανιστής και εκπολιτιστής των γερμανικών φύλων, και ο οποίος υπήρξε ο πρώτος επίσκοπος των Γότθων και δημιουργός του γοτθικού, δηλαδή του γερμανικού, αλφαβήτου» (5). Μπορούμε να πούμε ότι είναι κάτι ανάλογο με το μεγάλο έργο των εκπολιτιστών και εκχριστιανιστών των Σλάβων, των Θεσσαλονικέων αδελφών Κυρίλλου και Μεθοδίου.

Αλλά η Καππαδοκία έδωσε και Αυτοκράτορες στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, την αποκαλουμένη από τον 16ο αιώνα και εξής από Δυτικούς ιστοριογράφους και Βυζαντινή Αυτοκρατορία, όπως ο Μαυρίκιος (583-602),ο Ηράκλειος (575-641),ο Νικηφόρος Φωκάς (912-969),ο Ιωάννης Τσιμισκής (925-976),ο Ρωμανός ο Διογένης (1025-1072),που συνέδεσε το όνομά του με την μάχη του Μάντζικερτ το 1071,κατά την οποία άλλαξε ο ρους της πολιτικής ιστορίας του Βυζαντίου. Επίσης και η οικογένεια των Λασκαριδών είχε καταγωγή από την Καππαδοκία. Από την Οθωμανική περίοδο ενδεικτικά θα ήθελα να αναφέρω τον μέγα αρχιτέκτονα, τον γνωστό «Μιμάρ Σινάν», ο οποίος στόλισε την Οθωμανική Επικράτεια με τα μεγαλύτερα και ωραιότερα τεμένη. Δεν ημπορεί σήμερα κανείς πλέον να αμφισβητήσει ότι ήταν υιός ελλήνων γονέων που ζούσαν στην Καππαδοκική γη. Ας έλθουμε όμως και στη σύγχρονη εποχή. Και εδώ ενδεικτικά θα αναφέρω τον μεγάλο ιστορικό Παύλο Καρολίδη που γεννήθηκε στο Ανδρονίκιο της Καππαδοκίας το 1849 και πέθανε το 1930 στην Αθήνα. Είχε διαδεχθεί τον άλλο μεγάλο ιστορικό, τον Κωνσταντινουπολίτη Κωνσταντίνο Παπαρηγόπουλο στην έδρα της Ιστορίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου. Επίσης τον Αβροτέλη Ελευθερόπουλο, που ήταν «ο πρώτος καθηγητής Κοινωνιολογίας στην Ελλάδα και διασημώτερος διεθνώς Έλληνας κοινωνιολόγος». Τον Χαράλαμπο Θεοδωρίδη, που υπήρξε ο πρώτος καθηγητής της Ιστορίας της Φιλοσοφίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (6) και πολλούς ἀλλους . Ασφαλώς, δεν θα πρέπει να παραλείψουμε και τον εκ πατρός Καππαδόκη Κωνσταντίνο Καβάφη ,καθώς και τον νομπελίστα ποιητή Γεώργιο Σεφέρη (1900-1971),τον καθηγητή και ακαδημαϊκό Γιάγκο Πεσματζόγλου, τον διά-σημο διεθνώς Έλληνα σκηνοθέτη Ηλία Καζάν (7), και τους Καππαδόκες την καταγωγή Μποδοσάκη και Αριστοτέλη Ωνάση (από γονείς Καππαδόκες),που με τα δύο Ιδρύματα που άφησαν και χρηματοδότησαν σπουδάζουν εκατοντάδες νέοι επιστήμονες. Ετσι βλέπουμε ότι το χώμα της Καππαδοκικής γης ανέθρεψε πλειάδα ελλήνων το γένος, οι οποίοι με τα έργα και τη ζωή τους διαχρονικά την ετίμησαν με την σειρά τους και την κατέστησαν από τα κυριότερα κέντρα του Ελληνισμού και του Χριστιανισμού .

Αλλά πού και ποιά ήταν αυτή η πατρίδα μας που ονομαζόταν Καππαδοκία και ποιά η ιστορία της; Ας σταθούμε για λίγο και στα σημεία αυτά.

Συγκλονιστικό το θέαμα που θα αντικρίσουμε, όταν διατρέξουμε 800 περίπου χιλιόμετρα από την Πόλη προς τα βάθη της Ανατολίας και φθάσουμε στην καρδιά περίπου της Μικράς Ασίας. Εκεί που ευρίσκεται ή περιοχή της Καππαδοκίας, μας αναμένει ένα απέραντο οροπέδιο με υψόμετρο γύρω στα 1000 ως 1400 μέτρα, αλλά και στο βάθος ο πανύψηλος Αργαίος (το σημερινό Ερτζιγάς),με υψόμετρο 3.830μ.,ένα σβησμένο από καιρό ηφαίστειο, με την ιστορική Καισάρεια να κοίτεται μπροστά του. Το άλλο υψηλό όρος είναι το Χασάν-Μελεντίζ πάνω από την Νίγδη. Η περιοχή της Καππαδοκίας, λόγω της κεντρικής γεωγραφικής της θέσης διατήρησε ανά χιλιετίες μια εξέχουσα από στρατιωτική και εμπορική άποψη σημασία, αλλά γνώρισε και ποικίλα πολιτισμικά ρεύματα. Από πολιτισμική άποψη η Καππαδοκία βρίσκεται στο σταυροδρόμι πολλών, μεγάλων και πανάρχαιων πολιτισμών, όπως του χιττιτικού, του ασσυρό-βαβυλωνιακού, του περσικού, του ελληνικού ,του εβραϊκού, του αραβικού και άλλων. Αναμφιβόλως, από τα πλέον πολιτισμικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα της Καππαδοκίας, είναι εκείνα του ελληνισμού και του Χριστιανισμού, που διατηρήθηκαν ζωντανά επί δύο περίπου χιλιετίες, αφήνοντας μέχρι σήμερα την ανεξίτηλη σφραγίδα τους, αλλά και προκαλώντας τον παγκόσμιο θαυμασμό, παρά τις ιστορικές και πολιτισμικές αλλαγές και αλλοιώσεις! Έτσι, προχωρώντας προς την μεγάλη καμπή του Άλυ ποταμού (Κιζιλ Ιρμάκ), στην περιοχή του Προκοπίου (το σημερινό Ούργκιουπ) (8) και του Κοράματος (Γκιόρεμε) θα συναντήσουμε κάτι το ανεπανάληπτο, κάτι το φαντασμαγορικό. Στην περιοχή αυτή, που είναι ευρύτερα γνωστή με το όνομα Καππαδοκία, 20.000 περίπου ηφαιστειογε-νείς μικροί και μεγαλύτεροι βραχώδεις και πορώδεις κώνοι , φιλοξένησαν μέσα τους χιλιάδες λαξευτές εκκλησίες ( λένε ότι είναι περί τις 3.500 ) και μοναστήρια των πρώτων χριστιανικών αιώνων, αλλά και των μετέπειτα χρόνων. Ιστορημένες οι περισσότερες με υπέροχες τοιχογραφίες,κυρίως από τοπικούς αγιογράφους, συγκινούν και κάνουν τον επισκέπτη να εκστασιάζεται ακόμη και σήμερα. Ρήγος σε διαπερνά όταν εισέρχεσαι μέσα σ’αυτές και, αν και έχουν χαρακτηρισθεί μουσεία σήμερα, όπως θέλουν να τις ονομάζουν και να τις εκθέτουν οι κρατούντες , αυθόρμητα νιώθεις μέσα σου μια φωνή να σου λέγει: «Προσοχή, ο τόπος αυτός που πατάς είναι καθαγιασμένος», και αμέσως αισθάνεσαι την ανάγκη να κά-νεις τον σταυρό σου μπροστά από το αυστηρό βλέμμα του φύλακα, αλλά και κάτω από την γαλήνια μορφή του Παντοκράτορα που σε ευλογεί και σε καθησυχάζει πάνω από τον τρούλλο. Ναι, όπως και να τους χαρακτηρίσουν, ότι και να γίνει, οι τοποι αυτοί δεν παύουν να είναι άγιοι, και η γή αυτή δεν παύει να είναι αγία και χριστιανική ! Τα μέρη αυτά σαγηνεύουν τον κάθε επισκέπτη και προσκυνητή,όπως σαγήνευσαν και τον Γιώργο Σεφέρη,που περιγράφει με θαυμάσιο τρόπο την παραμονή και την περι-ήγησή του στην περιοχή αυτή στο πόνημα του με τον τίτλο : «Τρεις μέρες στα μοναστήρια της Καππαδοκίας». Βέβαια, οι άσπροι αυτοί ηφαιστειογενείς βράχοι κατά καιρούς λαξεύτηκαν και χρησιμοποιήθηκαν εκτός από χώρους λατρείας και μοναστικής ζωής και ως κατοικίες των χριστιανών.

Εδώ θα πρέπει να υπογραμμίσουμε, ότι στην Καππαδοκία υπήρχαν και απομεμακρυσμένα από τα αστικά κέντρα χωριά, λόγω και της μορφολογίας του εδαφους και των δυσπρόσιτων κοιλάδων, στα οποία οι κάτοικοί τους διατηρούσαν και ομιλούσαν την ελληνική γλώσσα, χάρη και στις πάρα πολλές υπόγειες λαξευτές δαιδαλώδεις σήραγγες,δηλαδή υπό-γειες πόλεις, όπου κρύβονταν και ζούσαν για ένα χρονικό διάστημα οι κυνηγημένοι χριστιανοί κάτοικοι σε περιόδους επιδρομών και διώξεων. Οι «πόλεις» αυτές που φθάνουν υπογείως στους επτά-οκτώ ορόφους, περιείχαν μέσα όλους τους απαραίτητους χώρους για να μπορούν να επιβιώσουν εκεί επί ένα χρονικό διάστημα οι καταφεύγοντες σ’αυτές: υπνοδωμάτια, καθιστικά, μαγειρία, σταύλοι, πατητήρια, παρεκκλήσια, αλλά και φωταγωγοί και αεραγωγοί, για τον εξαερισμό των χώρων και την είσοδο φωτός. Τις εισόδους τις έκλειναν σε καιρούς επιδρομών με μεγάλες στρογγυλές πέτρες,που χρησίμευαν και ως μυλόπετρες. Από τις γνωστές δαι-δαλώδεις υπόγειες πόλεις είναι αυτή που ευρίσκεται στην περιοχή της Μαλακοπής (σήμερα γνωστή ως Ντερίν Κουγιού),καθώς και στο Καϊμακλί (Ενεγόπη) . Μένουν έκπληκτοι αυτοί που επισκέπτονται τις πόλεις αυτές . Ο Ξενοφών κάνει λόγο γι’αυτές τις υπόγειες πόλεις, αλλά και ο Βυζαντινός χρονικογράφος Λέων ο Διάκονος , αναφερόμενος σ’αυτούς τους χώρους καταφυγής σημειώνει και μια άλλη χρήση αυτών,ότι δηλαδή εκεί κατέφευγαν οι κάτοικοι των περιχώρων και κατά τον χειμώνα, όταν έκανε πολύ κρύο και είχε χιόνια : « Οι δ’ενοικούντες εκεί την γην ανορύττοντες και καταγωγάς και σκηνώσεις ούτω κατεργαζόμενοι και τα χρειώδη αποτιθέμενοι, υπόγειοι διαζώσι και ενδιαιτώνται απρόϊτοι εως αν ο χειμών παρέλθει και τακή η χιών» (9).

Εάν ανατρέξουμε στην ιστορία θα δούμε ότι οι αρχαίοι Ελληνες συγγραφείς καθώς και οι Λατίνοι (Ρωμαίοι) έκαναν λόγο για δύο Καππαδοκίες, την Μεγάλη Καππαδοκία προς τον Ταύρο, στα νότια, με πρωτεύουσα την Καισάρεια, που πήρε το όνομα αυτό κατά την περίοδο του Ρωμαίου Αυτοκράτορα Τιβερίου, και την Ποντιακή Καππαδοκία προς τον βορρά με πρωτεύουσα την Αμισό. Λέγεται ότι η περιοχή αυτή ονομάστηκε Καππαδοκία (χώρα των ωραίων ίππων) από τους Ασσυρίους,οι οποίοι έφθασαν εκεί το 1600 περίπου πρό Χριστού. Ο Στράβων αναφέρει ότι η περιοχή της Καππαδοκίας στην αρχαιοτέρα εποχή κατελάμβανε μεγαλύτερο χώρο, το εν τρίτο της Μ.Ασίας, ήταν πολυπληθέστερη και περισσότερο εξελιγμένη. Κατά τον Στράβωνα «Η Καππαδοκία έστι πολυμερής και συχνά δεδεγμένη μεταβολάς». Ενεκα δε των μεταβολών και αλλοιώ-εων που έχει υποστεί το τοπωνυμικό της Καππαδοκίας , δεν είναι δυνατόν να καθορισθούν επακριβώς τα παλαιότερα όρια της. Ηταν, πάντως, μια εκτενής περιοχή με πολλές πόλεις και χωριά, πού εφερναν ελληνικά ονόματα,και που άλλοτε αντηχούσαν εκεί των Καππαδοκών οι φωνές : Καισάρεια,Νεάπολη (Νέβσεχιρ), Αραβισός, Ναζιανζός, Ανακού, Μαλακοπή, Καλβάρη, Προκόπι, Νίγδη, Σινασός, Μιστί, Ἰντζέσου και τόσες άλλες ακόμη (10). Ισως τα περισσότερα από τα ονόματα αυτά να άλλαξαν ή να διαφοροποιήθηκαν από τους κρατούντας σήμερα. Ομως,την ιστοριά που είναι ριζωμένη βαθειά μεσα στους αιώνες δεν ημπορεί κανείς να την αλλάξει ή να την αλλοιώση. Βεβαίως,ο Χριστιανισμός δεν εδραιώθηκε εύκολα στην Καππαδοκία, και απόδειξη είναι οι τόσοι μάρτυρες πού αγίασαν με το αίμα τους αυτή τη γή. Εξάλλου, σε μία περιοχή, όπως η Καππαδοκία, όπου συναντήθηκαν στο πέρασμα των αιώνων τόσα έθνη και ανατολικές θρησκείες, ήταν εύλογο να υπάρξει τόσον ο θρησκευτικός συγκριτισμός, όσο και ο αγώνας επικράτησης των θρησκειών. Αργότερα δε, από το 30 π.Χ., προσετέθη και η σκληρή ρωμαιοκρατική διοίκηση . Μέσα σ’αυτή τη δαιδαλώδη θρησκευτικο-πολιτική κατάσταση ήταν φυσικό ότι και η διάδοση και επικράτηση του Χριστιανισμού θα αντιμετώπιζε στις αρχές πολλές δυσκολίες.Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ελληνική γλώσσα και η αντίσταση των Καππαδοκών έναντι των κατακτητών και των προκλήσεων, κυρίως όμως η δυναμική της διδασκαλίας του Ευαγγελίου ήταν εκ των κυριωτέρων αιτίων για την επικράτηση του Χριστιανισμού επί των εθνικών και ιουδαϊκών στοιχείων της Καππαδοκίας. Όπως είναι γνωστόν ο Μ.Βασίλειος, «ο της Καισαρέων Εκκλησίας επίσκοπος», που ήδη προαναφέραμε, με τον εξαίρετο βίο και τα συγγράμματά του, άνοιξε νέους ορίζοντας στη σύζευξη τής ελληνικής και της χριστιανικής παιδείας. Η εύστοχη και πειστική επιχειρηματολογία του Μ.Βασιλείου ότι η ελληνική φιλοσοφία δένει με την χριστιανική σκέψη και την βοηθά να εμβαθύνει στα μεταφυσικά προβλήματα στάθηκε πολύ χρήσιμη .Το βλέπουμε και στην εξαίσια μελέτη του με τίτλο : «Προς τους νέους, όπως αν εξ Ελληνικών ωφελοίντο λόγων». Ηταν άνθρωπος με πολλά χαρίσματα και με πλούσιο ψυχικό κόσμο. Η αγάπη του για τήν χριστινική πίστη και λατρεία και τα εκκλησιαστικά δρώμενα, για την ειρήνη, για τους φίλους και τους συνανθρώπους του,για τη φύση, αλλά και γιά τον ασκητικό βίο τον οδήγησαν στη δημιουργία υπ’αυτού μοναχικού κοινοβιακού συστήματος καθώς και στην ίδρυση της περιώνυμης «Βασιλειάδας», που κολόνες της στηρίζουν ακόμη και σήμερα το τέμενος του Ουλού Τζαμί στο κέντρο της Καισάρειας, που κτίσθηκε ακριβώς στον τόπο όπου υπήρχε το συγκροτήμα που ίδρυσε ο Μέγας Βασίλειος ,στο οποίο υπήρχε ορφανοτροφείο ,πτωχοκομείο, γηροκομείο, σχολείο κ.ά. . Γενικώς μπορούμε να πούμε ότι οι Καππαδόκες Πατέρες υπήρξαν οι στυλοβάτες και οι θεμελιωτές της συμπορεύσεως και ταυτίσεως του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας,ἐννοιες που συνιστούν και την ιδιοπροσωπία του Γένους μας. Εν μέσω των ιδεολογικών και θρησκευτικών συγχύσεων της εποχής τους, οι Πατέρες αυτοί της Καππαδοκίας επέτυχαν τον εξελληνισμό του Χριστιανισμού, επιδιώκοντας συγχρόνως να εισρεύσουν τα καλά και πολύτιμα του αρχαίου ελληνικού πνεύματος στον Χριστιανισμό. Ως εκ τούτου, δικαίως ο 4ος μετά Χριστόν αιώνας των Πατέρων της Εκκλησίας μας θεωρείται ο «Χρυσούς Αιώνας» του Χριστιανισμού. Ετσι, ενώ η εξάπλωση του εξελληνισμένου τύπου αστικού κέντρου συνετέλεσε στον εξελληνισμό των πόλεων της Μικράς Ασίας,η Εκκλησία ολοκλήρωσε τον εξελληνισμό των επαρχιών συμβάλλοντας ταυτοχρόνως στην επικράτηση της ελληνικής γλώσσας έναντι των άλλων γλωσσών της περιοχής που σταδιακά εξέλειπαν.

Η Καππαδοκία μεταξύ του 4ου και 6ου αιώνα έγινε κέντρο θρησκευτικής και εκπαιδευτικής δράσεως. Επί Μεγάλου Κωνσταντίνου μαζί με τον Πόντο απετέλεσαν ξεχωριστό κράτος με αυτοκράτορα τον Κωνσταντίνο Αννιβαλιανό, αλλά στα χρόνια των διαδόχων του υποβιβάσθηκε αυτή σε ρωμαϊκή (βυζαντινή) επαρχία. Οι Βυζαντινοί ενωρίς κατανόησαν τη στρατηγική σπουδαιότητα της περιοχής της Καππαδοκίας για την άμυνα της αυτοκρατορίας στους αγώνες τους κατά των Περσών, και αργότερα κατἀ των Αράβων και Σελτσούκων Τούρκων, και γιαυτό την κατέστησαν ιδιαίτερο στρατιωτικό κέντρο, όπως ο Ιουστινιανός και ο Ηράκλειος,που την χρησιμοποίησαν ως ορμητήριο στους πολέμους τους. Ετσι η Καππαδοκία έγινε ο τόπος της ακριτικής εποποιίας. Στις αρχές του 12ου αιώνα, μετά την κυριαρχία των Σελτσούκων, η Καππαδοκία υπήχθη στο Κράτος του Ικονίου ή των Ρουμ (Ρωμανία), μένοντας υπό το καθεστώς αυτό επί δύο περίπου αιώνες (11).

Ο γενικός χαρακτηρισμός των Καππαδοκών ως Καραμανλίδων φαίνεται ότι έλκει την προέλευσή του από την ιστορική περίοδο των δύο αιώνων,δηλαδή του 14ου και 15ου μ.Χ.,όταν μέρος της Καππαδοκίας, μετά την κατάργηση του κράτους των Σελτσούκων, ανήκε στο Σουλτανάτο του Καραμάν,(στους Καραμανογουλαρί), από το οποίο ονομάσθηκε και Καραμανία. Ετσι, το όνομα αυτό παρέμεινε και στους μετέπειτα κατοίκους της περιοχής,οι οποίοι ονομάσθηκαν και Καραμανλίδες. Μετα δε την Αλωση της Κωνσταντινουπόλεως (το 1453) η Καππαδοκία περιήλθε υπό την κυριαρχία των Οθωμανών Τούρκων και έγινε μία από τις Επαρχίες του Οθωμανικού Κράτους. Η περιοχή της Καππαδοκίας σήμερα αποτελείται από τέσσαρες διοικήσεις : την Καισάρεια, τη Νίγδη, την Γιοζγκάτη και την Σεβάστεια.

Κατά τα νεώτερα χρόνια οι Έλληνες της Καππαδοκίας συγκροτούσαν αμιγείς ελληνικές χριστιανικές κοινότητες στις περιοχές της Καισάρειας και της Νίγδης, ενώ στα άλλα μέρη, σε διάφορα χωριά, ζούσαν μαζί και Τούρκοι. Μέχρι το 1922 τον πληθυσμό της Καππαδοκίας τον συγκροτούσαν Μωαμεθανοί, Έλληνες Ορθόδοξοι και Αρμένιοι.

Και τώρα λίγα για την ζωή των ελλήνων κατοίκων της περιοχής αυτής. Η Καππαδοκία δεν συγκαταλέγεται γενικώς μεταξύ των εύφορων μερών της Μ.Ασίας, επειδή είχε πολλούς θάμνους. Είχε όμως και λειβάδια και γι’αυτό η κτηνοτροφία είχε καλή ανάπτυξη. Οι Έλληνες της Καππαδοκίας ασχολούνταν με την κτηνοτροφία και σ’αυτήν τους βοηθούσαν και οθωμανοί τσομπαναρέοι. Επίσης στην περιοχή της Μουταλάσκης υπήρχαν πολλά βότανα, τα οποία ήταν χρήσιμα στην ιατρική. Σε κάθε χωριό των ελλήνων Καππαδοκών εκτός από τα μονόροφα ή διόροφα σπίτια υπήρχαν η εκκλησία, το σχολείο, οι βρύσες, τα χαϊράτια, τα πλυσταριά με τα πλακόνια (μεγάλες πέτρινες πλάκες, επάνω στις οποίες έπλεναν τα ρούχα),οι φούρνοι, οι αποθήκες, τα μικρά καφενεδάκια και η πλατεία, όπου εξελισσόταν η καθημερινή κοινωνική τους ζωή. Είχαν και τα δικά τους ήθη και έθιμα στις γιορτές, στα βαφτίσια, στους αρραβώνες, στους γάμους και στους θανάτους. Ανάλογα ήταν και τα τραγούδια και τα μοιρολόγια τους. Δεν έλλειπαν βεβαίως και οι δεισιδαιμονίες. Όσον αφορά στις ενδυμασίες, βλέπει κανείς με θαυμασμό σε διάφορα λαογραφικά σήμερα μουσεία τη χάρη και την αρχοντιά που είχαν αυτές, όπως χειμωνιάτικα φορέματα από χονδρό βελούδο με τον γνωστό γούνινο γιακά (το κιούρκ), τις πελερίνες από τσόχα Καισαρείας με γνωστά ανάγλυφα κεντήματα και τον κυκλικό γιακά πού κούμπωνε στο λαιμό, τα ατλαζένια χαριτωμένα νυφικά με κλειστό δαντελένιο γιακά και γύρω γύρω αραχνοΰφαντο σιφόνι,τα μωρουδιακά κεντημένα με ιδιαίτερη φροντίδα και πολλά άλλα. Είναι γνωστά εξάλλου τα κεντήματα των καππαδοκών γυναικών !

Ως προς τα επαγγέλματα,οι ρωμιοί των περιοχών αυτών ήταν συνήθως κτίστες,ή σιδεράδες,ή μαραγκοί κλπ.. Επειδή τα μέρη εκείνα ήταν ως επί το πλείστον άγονα και οι πόροι επιβίωσης δεν επαρκούσαν, πολλοί από τους Έλληνες κατοίκους έπαιρναν τον δρόμο της ξενητειάς , πηγαίνοντας προς τα μεγάλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, όπως ήταν η Κωνσταντινούπολη, η Σμύρνη, αλλά και η Αμισός. « Η ιδιομορφία της οικονομικής αλλά και της κοινωνικής ζωής της Σινασού, γράφει ο Κώστας Σταματόπουλος, ήταν το ότι η πόλη ζούσε κατά το ήμισυ από τη γεωργία και κατά το ήμισυ από την ξενιτιά» (12). Στην αρχή έφευγε για αναζήτηση εργασίας ο αρχηγός της οικογενείας, και ακολουθούσαν και τα μεγαλύτερα άρρενα μέλη. Η γυναίκες περίμεναν καρτερικά στον τόπο τους. Επλεκαν, ύφαιναν υφάσματα, σεντόνια, και πετσέτες, έκαναν εργόχειρα, κεντούσαν και ετοίμαζαν τα προικιά καθισμένες μπροστά στον αργαλειό, αλλά και χαλιά. Μερικές φορές όμως, όταν τα οικονομικά του ξενητευθέντος καλλιτέρευαν,τότε έπαιρνε και την οικογένειά του μαζί. Οσοι από αυτούς κέρδιζαν χρήματα και καλλιτέρευε η κοινωνική τους θέση, θεωρούνταν συνήθως «τσορμπατζίδες». Αυτοί κατελάμβαναν θέσεις προέδρου, επιτρόπου ή κοινοτάρχου. Όσοι από τους άντρες έμεναν στο χωριό ασχολούνταν, εκτός από τα άλλα επαγγέλματα, με την κτηνοτροφία και με τα χωράφιά τους. Πότε πότε κατέβαιναν σε μεγαλύτερα κέντρα και πήγαιναν στα παζάρια και στις αγορές με τα μουλάρια φορτωμένα από την πραγμάτειά τους για να την πουλήσουν ή να την ανταλλάξουν, και να αγοράσουν τα απαραίτητα που δεν είχαν στο χωριό. Από τα κυριώτερα που χρειάζονταν ήταν και το βαμβάκι,από το οποίο έφτιαχναν τα νήματα (13). Εκείνοι που έφευγαν από τα μέρη τους και ξενιτεύονταν,όταν αποκτούσαν οικονομική ευχέρεια και ευμάρεια δεν έπαυαν να εκδηλώνουν το ενδιαφέρον και για τον τόπο τους. Έτσι, δημιουργούσαν αδελφότητες, ίδρυαν σε πολλά μέρη συλλόγους και άλλα κοινωφελή ιδρύματα, τα οποία συντηρούσαν εκκλησίες και σχολεία, στηρίζοντας την παιδεία και βοηθώντας τους ασθενέστερους οικονομικά συμπατριώτες τους. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να αναφέρω ότι, σύμφωνα με τις πηγές, Καππαδόκες φαίνεται να κατοικούν στην Κωνσταντινούπολη από τα τέλη του 16ου αιώνα και μάλιστα ήταν «περίφημοι έμποροι, χρυσοχόοι, τεχνίτες, κλειδαράδες που είχαν τα καταστήματά τους κοντά στο μεζεστένι» (14). Οι Καππαδόκες ήταν αυστηρώς προσηλωμένοι στις παραδόσεις τους και προσπαθούσαν να μεταδόσουν τα ήθη και έθιμα των Καππαδοκών στους απογόνους τους . Επίσης ήταν δεμένοι με την οικογένειά τους. Κυρίως από τα τέλη του 18ου αιώνα και εξής σημειώνεται μία αναγέννηση του χριστιανικού ελληνισμού της Καππαδοκίας. Μετά δε τις μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ, που θέσπισε το Οθωμανικό Κράτος το 1856, η ελληνική παιδεία αναπτύσσεται αλματωδώς και οι χριστιανοί Καππαδόκες ανταγωνίζονται μεταξύ τους στην ίδρυση σχολείων στις ιδιαίτερες πατρίδες τους. Κατά την περίοδο αυτή βελτιώνεται κατά πολύ και η οικονομική και κοινωνική τους κατάσταση.Το 1891 ιδρύθηκε και το «Καππαδοκικό Ορφανοτροφείο» με δωρεά των μεγάλων ευεργετών Συμεωνάκη και Σινιόσογλου. Μεταξύ των Αδελφοτήτων γνωστή είναι η «Καππαδοκική Αδελφότητα» που ιδρύθηκε το 1880. Μορφωτικά Κέντρα άρχισαν να αναπτύσσονται και σε άλλες πόλεις, όπως στη Σινασό, στη Νεάπολη, στη Νίγδη κ.ά.. (15). Το 1840 η Σινασός αποκτά ένα από τα λαμπρότερα διδακτήρια της Καππαδοκίας, το δε 1872 και Παρθεναγωγείο,στο οποίο θα διδάξουν και κοπέλλες από την Σινασό που σπούδασαν στο Ζάππειο Παρθεναγωγείο της Κωνσταντινουπόλεως. Η εκπαίδευση κυρίως στα αστικά κέντρα ήταν υποχρεωτική , ιδίως από τα μέσα του 19ου αιώνα και εξής.Επίσης την ίδια περίοδο και πολλοί νέοι από την Καππαδοκία , υποστηριζόμενοι από το Οικουμενικό Πατριαρχείο φοιτούσαν στη Μεγάλη του Γένους Σχολή ή την Ιερά Θεολογική Σχολή της Χάλκης, και ορισμένοι από αυτούς εστέλλοντο για πανεπιστημιακές και μεταπτυχιακές σπουδές σε πανεπιστήμια της Ευρώπης. Από αυτούς ορισμένοι εχειροτονούντο κληρικοί και άλλοι είτε προσέφεραν τις υπηρεσίες τους ως δάσκαλοι στον τόπο της καταγωγής τους,αλλά και σε άλλες περιοχές , είτε υπηρετούσαν το Γένος από άλλες θέσεις.Στην Καισάρεια το 1882 ιδρύθηκε η γνωστή «Ροδοκανάκειος Ιερατική Σχολή», υψηλού επιπέδου, και υπολογίζεται ότι σ’αυτήν μαθήτευσαν περί τα 4.000 χιλιάδες ελληνόπουλα. Η Σχολή αυτή βοήθησε και για την διατήρηση της εθνικής συνείδησης του Γένους . Τα μαθήματα στα χωριά, αλλά και στα μεγαλύτερα κέντρα τα έκαναν ιεροδιδάσκαλοι και γραμματοδιδάσκαλοι. Ολοι αυτοί βοήθησαν στην πνευματική και εκπαιδευτική αναγέννηση των Καππαδοκών νέων. Πρέπει εδώ να υπογραμμίσουμε ότι η Ορθόδοξη πίστη ήταν το κυρίαρχο στοιχείο που καθοδηγούσε τις καρδιές και τις συνειδήσεις των Ρωμιών της περιοχής αυτής, όπως, βεβαίως, και όλων των Ελλήνων Ορθοδόξων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η προσήλωση και αφοσίωση αυτών στην Εκκλησία,στις παραδόσεις, στα ήθη και έθιμα συνέβαλε ενοποιητικά, περισσότερο τουλάχιστον από την γλώσσα στην περιοχή αυτή , δηλαδή υπήρχε μια βιωματική σχέση των Καππαδοκών με το θείο και τις παραδόσεις τους,που αποτελούσαν τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά γνωρίσματά τους. Από το σπίτι κανενός δεν έλλειπε το εικονοστάσι με τις εικόνες του Χριστού,της Παναγίας και Αγίων. Ολα αυτά συνέβαλαν στην ενότητα και στη διατήρηση της κοινής πολιτισμικής κληρονομίας της Ορθοδοξίας και του Γένους.

Η Εκκλησία της Καισαρείας ήταν πολύ δυναμική με άξιους, φωτισμένους και εγγράμματους Ιεράρχες. Ηταν το εκκλησιαστικό κέντρο της Μικρασιατικής Ανατολής. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Μητρόπολη της Καισαρείας , ήταν και είναι στο Συνταγμάτιο η πρώτη Μητρόπολη του Οικουμενικού Πατριαρχείου , μάλιστα η πρώτη Γεροντική Μητρόπολη. Η Καππαδοκία έδωσε στην Εκκλησία εκατοντάδες κληρικούς σε όλες τις βαθμίδες, οι οποίοι πρόσφεραν τις πολύτιμες υπηρεσίες τους στην Εκκλησία και στο Γένος.

Οι Καππαδόκες, των οποίων η θρησκευτικότητα, όπως αναφέραμε, ήταν υποδειγματική, πέραν από την τιμή προς τους Αγίους και τα ιερά Λείψανα, που φύλαγαν ως κόρην οφθαλμού στις εκκλησίες τους, θεωρούσαν πολύ σημαντικό και το προσκύνημα στους Αγίους Τόπους. Γιαυτό κάθε χρόνο, συνήθως τον Νοέμβριο, εκατοντάδες πιστοί από τα μέρη της Καππαδοκίας ἐπαιρναν τον δρόμο προς τα Ιεροσόλυμα και επέστρεφαν λίγο μετά το Πάσχα. Ετσι, γίνονταν «χατζήδες» και έχαιραν ιδιαιτέρας εκτιμήσεως, αλλά και σεβασμού από τους οικείους και συγχωριανούς τους. Υπάρχουν πολλές περιγραφές σε μονογραφίες περιηγητών που αναφέρονται στο περίφημο «Χατζηλίκι». Εξάλλου, υπάρχουν μέχρι σήμερα Μικρασιάτες που το πρώτο συνθετικό του επωνύμου τους είναι το «Χατζή», το οποίο είχαν πάρει προφανώς οι ίδιοι, ή οι γονείς, ή συγγενείς τους που είχαν επισκεφθεί τους Αγίους Τόπους.

Ως προς την διοίκηση, τα χωριά και τα άλλα αστικά κέντρα χωρίζονταν σε κοινότητες, που διοικούνταν από δημογεροντίες. Ο δε ιερέας είχε πρωτεύοντα ρόλο στα κοινοτικά και κοινωνικά δρώμενα.

Η γλώσσα των Καππαδοκών στο πέρασμα των αιώνων υπέστη πολλές μεταβολές. Προτού κατακτηθεί από τον Μ. Αλέξανδρο η Νότια Καππαδοκία, το 333 πρό Χριστού, επικρατούσε η Καππαδοκική του κλάδου των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών. Στη συνέχεια αρχίζει η διάδοση της ελληνικής, η οποία στα χρόνια του Χριστιανισμού και του Βυζαντίου γίνεται το βασικό όργανο διάδοσις και στερέωσης της Χριστιανικής πίστης στη Μ.Ασία. Μετά δε την κυριαρχία των Σελτσούκων–Τούρκων,το 1071 μ.Χ.,στην περιοχή, συν τῳ χρόνῳ και υπό συνθήκες δύσκολες για τους έλληνες κατοίκους, αρχίζει να επικρατεί σε πολλές περιοχές της Καππαδοκίας η «καραμανλίδικη» λεγομένη γλώσσα,που ως γνωστόν η γραφή της ήταν με ελληνικό αλφάβητο, αλλά η γλώσσα ήταν η ομιλούμενη τουρκική της περιοχής εκείνης. Υπάρχουν διάφορες θεωρίες γι’αυτό το παράδοξο φαινόμενο,αλλά δεν θα σταθώ εδώ στο θέμα αυτό (16). Μόνον θα αναφέρω ότι ἡ πρώτη μνεία γιά τους τουρκόφωνους Έλληνες της Καππαδοκίας περιέχεται σε λατινική έκθεση που κατατέθηκε στην Σύνοδο της Βασιλείας το 1437 (17), και ότι τα καραμανλίδικα λεγόμενα βιβλία αρχίζουν να τυπώνονται στις αρχές του 18ου αιώνα . Εκτός από τα θρησκευτικού περιεχομένου βιβλία, τυπώθηκαν στα καραμανλίδικα και άλλα, όπως βιβλία μαθηματικών, γεωγραφίας, φυσικής, αλλά και ιστορικά και μυθιστορήματα (18). Οι λεγόμενοι καραμανλίδες, εξέδιδαν και εφημερίδα στην Κωνσταντινούπολη. Επίσης και μετά τον ξεριζωμό τους από τα πάτρια εδάφη και την εγκατάστασή τους στην Ελλάδα, από το 1924 και εξής, εξακολουθούσαν να εκδίδουν έργα στη γλώσσα τους αυτή και να την ομιλούν, κυρίως στη Θεσσαλονίκη, στη Δράμα και στα πέριξ. Αλλά και στους τάφους τους οι επιγραφές ήταν στα Καραμανλίδικα. Ο προσκυνητής που πηγαίνει με ευλάβεια να ανάψει ένα κεράκι και να πιεί από το θαυματουργό αγίασμα της Παναγίας της Μπαλουκλιώτισσας στην Κωνσταντινουπολη, που επί 16 και πλέον αιώνες ρέει ασταμάτητα εκεί, θα δεί στον αυλόγυρο της εκκλησίας απλωμένες στο δάπεδο δεκάδες επιτύμβιες πλάκες με καραμανλίδικες επιγραφές,στις οποίες μπορεί να διακρύνει και τα επαγγέλματα εκείνων των κεκοιμημένων,απὀ τα χαραγμένα επάνω σ’αυτές διάφορα σχέδια εργαλίων και άλλων αντικειμένων, όπως των μπακάλιδων, των υποδηματοποιών, των ραπτών, των εμπόρων κ.ά.. Οι επιτύμβιες αυτές πλάκες μεταφέρθηκαν εκεί γύρω στα 1930, όταν το «Νεκροταφείο των Ἁνατολιτών», όπου εθάπτοντο οι καραμανλίδες της Κωνσταντινουπόλεως, το οποίον ευρίσκετο όχι μακρυά από την Μονή του Βαλουκλί, αναγκαστικά εγκαταλείφθηκε και απαλλοτριώθηκε(19).Επίσης, και πολλές επιτύμβιες πλάκες ευρίσκονται διεσπαρμένες σε αίθουσες μουσείων ή και σε κήπους της Ανατολίας.

Μεταξύ των περιοχών, όπου οι ρωμιοί κάτοικοι εξακολουθούσαν να μιλούν την ελληνική ήταν και η Νίγδη, όπου είχε και την έδρα του ο Μητροπολίτης Ικονίου. Οι ιδικοί γράφουν ότι κατά την ανταλλαγή 20 από τα 86 χριστιανικά χωριά της Καππαδοκίας μιλούσαν την ελληνική, βέβαια με μια ιδιόρρυθμη διάλεκτο.Στην δε Τελμησό, σύμφωνα με τον καθηγητή του Καίμπριτς R. DAWKINS μιλούσαν την πιὀ γνήσια «μητρική» (20).

Η κατάσταση για τους Χριστιανούς της Καππαδοκίας αλλάζει, δυστυχώς προς το χειρότερο, μετά την επικράτηση των νεοτούρκων, όπου σημειώνεται και η άνοδος του τουρκικού εθνικισμού,και συνεχίζει κατά τη διάρκεια και μετά από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο.Η κατάσταση αυτή χειροτερεύει συν τῳ χρόνῳ εξαναγκάζοντας τελικά τους Καππαδόκες, αλλά και όλους τους άλλους Ελληνικούς πληθυσμούς της Μικράς Ασίας, να εγκαταλείψουν τις επί αιώνες εστίες τους. Ο εξαναγκασμός για την αποχώρηση από τη γή των προγόνων τους των πληθυσμών αυτών ήλθε, όπως είναι γνωστόν, μετά την Μικρασιατική δυστυχώς καταστροφή που είχε ως επακόλουθο τη Συνθήκη της Λωζάννης που υπογράφηκε στις 30 Ιανουαρίου του 1923 μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας. Οι ιθύνοντες τότε, ίσως να μην είχαν σταθμίσει σωστά κατά την γνώμη μου, και βεβαίως και την γνώμην πολλών άλλων ιδικών,που μελέτησαν και γνωρίζουν καλύτερα τα πράγματα, τα διαδραματισθέντα την εποχή εκείνη πολιτικά και επώδυνα για τον ελληνισμό γεγονότα, θεωρήσαντες καλόν ότι η ενδεδειγμενη κατ’αυτούς λύση θα ήταν να ξεριζωθούν από τα πάτρια εδάφη τους οι επί αιώνες ριζωμένοι εκεί χιλιάδες γηγενείς έλληνες κάτοικοί τους,και να ανταλλαγούν με μουσλουμάνους,που ζούσαν στην αντίπερα όχθη του Αιγαίου και που δεν είχαν βεβαίως και το ίδιο υπόβαθρο. Πίστευαν,ίσως ότι με τον τρόπον αυτόν, θα είχαν λυθεί τα προβλήματα μεταξύ των δύο λαών.Το αυτό, δυστυχώς, πιστεύουν και σήμερα ορισμένοι από τον ελλαδικό χώρο , ό,τι δηλ. φεύγοντας από την Κωνσταντινούπολη οι όσοι Ρωμιοί πλέον απέμειναν εκεί, και δεν είναι η στιγμή να καταλογισθούν ευθύνες γιαυτό το γεγονός εδώ, θα λυθούν ως διά μαγείας τα προβλήματα μεταξύ των δύο κρατών. Είναι αυτοί που σχεδιάζουν συνήθως μόνον στα χαρτιά την όποια θεωρία, χωρίς να έχουν ζήσει και τουλάχιστον παραδειγματιστεί από το ιστορικό παρελθόν, και χωρίς να βλέπουν το μακρύτερο μέλλον! Αλλά, ας μην επεκταθώ περισσότερον για το θέμα αυτό, που η μνήμη και η αναφορά τους δημιουργεί στενοχώριες, και που χρειάζεται περισσότερη εμβάθυνση και συζήτηση! Ετσι οι ρωμιοί Καππαδόκες αποφασίστηκε να ανταλλαγούν  με τους Μουσλουμάνους της Μακεδονίας. Πρέπει εδώ νά πούμε ότι γενικά η κατάσταση στην Καππαδοκία πρίν από το 1922 ήταν σχετικά ήρεμη, και τα δύο σύνοικα στοιχεία είχαν μάθει εκ των πραγμάτων να ζουν ειρηνικά και ανεκτικά το ένα προς το άλλο. Και τούτο, γιατί οι εθνικισμοί δεν ήταν ακόμη έντονοι στα μικρασιατικά χωριά, τουλάχιστον στην έκταση και την ἐνταση που υπήρχαν στα μεγαλύτερα κέντρα. Βεβαίως, τούτο δεν σημαίνει ότι δεν υπήρχαν και προβλήματα που δημιουργούνταν από τους φανατικούς τοπικούς κυβερνήτες ή και ορισμένους μη χριστιανούς κατοίκους, που οι πρώτοι τους φανάτιζαν και τους εμπότιζαν με το μίσος έναντι των Χριστιανών. Γιαυτό δεν έλλειπαν και οι ακρότητες σε βάρος των Ελλήνων,όπως η επίταξη σχολείων,η στρατολόγηση ελλήνων,η απαγόρευση της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας και άλλα. Κατά την διαρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας η Καππαδοκία ήταν σχετικώς μακρυά από τά πεδία των μαχών και δεν υπήρχε άμεση και γρήγορη πληροφόρηση για τα διαδραματιζόμενα . Η Μικρασιατική όμως καταστροφή είχε ως επακόλουθο την «ανταλλαγή των πληθυσμών», αυτήν που τόσο εύκολα την αναφέρουν κάποιοι, δηλαδή την υποχρεωτική εκδίωξη των πληθυσμών αυτών απὸ την μητέρα πατρίδα τους την Ανατολή, την Μ.Ασία, το λίκνο της ελληνικής φυλής , όπως την ονομάζει ο γνωστός ιστορικός Χρήστος Σολδάτος, και η πορεία των Μικρασιατών προς τη Δύση,προς την άλλη Ελλάδα. Η είδηση έπεσε σαν κεραυνός στα σπίτια των Καππαδοκών. Ποτέ στην ιστορία δεν είχαν ακούσει να είχε συμβεί κάτι παρόμοιο. Ποτέ πληθυσμοί δεν είχαν μετακινηθεί ομαδικά σε βαθμό που να μη μείνει «θεωρητικά» ούτε ένας στον τόπο του . Και ασφαλώς θα διερωτώντο : Ποιός ποιόν από πού και γιά ποιό λόγο τον ανάγκαζε να φύγει ; Αιώνες ριζωμένοι εκεί οι Έλληνες εξαναγκάζοταν να εγκαταλείψουν τα εδάφη τους. Να φύγουν από τα χώματα εκείνα, που τα συστατικά των στρωμάτων που τα αποτελούσαν ήταν ζυμωμένα εδώ και αιώνες με το γνήσιο αίμα και τα σώματα των ελλήνων προγόνων τους, αλλά και των γονέων και συγγενών τους. Δυστυχώς,μεταξύ Ιουνίου και Οκτωβρίου του 1924, άρχισε το μακρύ ταξείδι του ξεριζωμού, με τους Ρωμιούς Καππαδόκες, και όχι μόνο, να εγκαταλείπουν κατά εκατοντάδες τις πόλεις και τα χωριά τους. Αφού έκαναν και την τελευταία λειτουργία στις εκκλησιές που βαπτίσθηκαν, που επί χρόνια εκκλησιάσθηκαν και που παντρεύτηκαν, και αφού προσευχήθηκαν να τους φυλάγει ο Θεός, ο Χριστός, η Παναγία και οι Άγιοι, ετοίμαζαν, με τα δάκρυα ποτάμι να τρέχουν από τα μάτια τους, τα κάρα που θα τους μετέφεραν, αφήνοντας πίσω τους «το βιός» τους και όλα σχεδόν τα υπάρχοντά τους, και παίρνοντας μαζί τους τα αμέσως απαραίτητα. Μεταξύ αυτών υπήρχαν αρκετοί,οι οποίοι διαισθάνονταν την σοβαρότητα της κατάστασης και μη έχοντες πολλές ελπίδες για μια πιθανή επιστροφή τους στην πάτρια γή τους προσπαθούσαν να κρύψουν, ράβοντάς τα μέσα στα ρούχα και τα εσώρουχα που φορούσαν, όσα χρυσά κοσμήματα και χρυσές λίρες είχαν. Αλλά υπήρχαν και πολλοί άλλοι, οι οποίοι πιστεύοντας ότι θα μπορούσαν στο άμεσο μέλλον να ξαναγυρίσουν στη γη των προγόνων τους και τη δική τους, έκρυβαν ό,τι πολύτιμο είχαν, που δεν μπορούσαν να το μεταφέρουν, σε διάφορα σημεία του κήπου, μέσα σε πηγάδια, ή μέσα σε διάφορες κρύπτες του σπιτιού τους, ή έσκαβαν και το έθαβαν, αφού το τύλιγαν προσεκτικά ,σε γνωστά σε εκείνους μέρη,που τα σημάδευαν καλά στη μνήμη τους ή τα σημείωναν σε κάποιο πρόχειρο χαρτί, με την ελπίδα ότι θα ξαναβρούν ό,τι άφησαν, όταν με το καλό θα επέστρεφαν. Εκείνα όμως που δεν ήθελαν να εγκαταλείψουν ήταν τα όσια και ιερά τους και γιαυτό ο καθένας έπαιρνε μαζί του κάθε τι πολύτιμο και ιερό που υπήρχε στην εκκλησία του και το τοποθετούσε με σεβασμό επάνω στο κάρο του, πολλές φορές τυλιγμένο σε αμεταχείριστα σεντόνια ή πετσέτες,ή μέσα στα λιγοστά ρούχα που μετέφερε μαζί του, για να το προστατεύσει. Εσταυρωμένοι, εικόνες, ιερά σκεύη και βιβλία, αλλά και τα ιερά λείψανα των αγίων,όπου υπήρχαν, ήταν το μεγαλύτερο μέρος του φορτίου του κάρου τους. Εάν είχαν την δυνατότητα δεν θα άφηναν τίποτα από τα όσια και ιερά τους. Δεν ήθελαν να βεβηλωθούν από τα χέρια αλλοθρήσκων. Ξεκινούσαν, λοιπόν, με πόνο ψυχής από τα χωριά τους και έφθαναν, όχι χωρίς αγωνία και κινδύνους, αφού οι τσέτες καιροφυλακτούσαν, κυρίως στη Νίγδη και το Ικόνιο, και από εκεί οι περισσότεροι σιδηροδρομικώς έφευγαν για την Μερσίνη,όπου συνωστίζονταν στην παραλία και περίμεναν υπομονετικά για να έλθουν τα πλοία που θα τους μετέφεραν στην ελεύθερη Ελλάδα. Από εκεί, όπως μου διηγήθηκε ένας ααυτόπτης μάρτυρας πριν λίγα χρόνια πού μπάρκαρε στο καράβι για την καινούργιά του πατρίδα, μεταφέρθηκε και το ιερό σκήνωμα του Αγίου Γρηγορίου, το οποίο επαναπαύεται τώρα στον ομώνυμο ναό της Νέας Καρβάλης, όπου υπάρχουν και άλλα ιερά σκεύη που οι πρόσφυγες μετέφεραν από εκκλησίες της Καππαδοκικής εκείνης γης (21). Οπως μου διηγήθηκε ο αυτόπτης εκείνος μάρτυρας, πού συνταξίδευσε με το ίδιο πλοίο που μετέφερε το ιερό σκήνωμα του αγίου, στη θάλασσα υπήρχε φουρτούνα προτού μπούνε στο πλοίο και όταν έβαλαν τον άγιο μέσα και το πλοίο ανοίχθηκε στο πέλαγος η θάλασσα κόπασε και είχαν ένα ήρεμο σχετικά ταξίδι

Η βαθειά θρησκευτική συνείδηση που είχαν οι Καππαδόκες για τα ιερά και όσια τους συνεχίσθηκε και στη νέα τους πατρίδα στην οποία εγκαταστάθηκαν, παραμένοντας μέχρι σήμερα πιστοί στην παράδοση των πατέρων και προγόνων τους, παρά τα σημεία των καιρών που δυστυχώς ισοπεδώνουν πολλές από τις πανανθρώπινες πνευματικές και ηθικές αξίες ! Ετσι η Νέα Καρβάλη στην Καβάλα με το ιερό σκήνωμα του αγίου Γρηγορίου, και το Νέο Προκόπιο στην Εύβοια, όπου φυλάσσεται το σκήνωμα του Αγίου Ιωάννου του Ρώσσου, «του εν Προκοπίῳ της Καππαδοκίας ασκήσαντος», που μετακομίσθηκε ἀκέραιο εκεί από τους πρόσφυγες, αποτελούν σήμερα τα δύο ορθόδοξα λατρευτικά κέντρα των Καππαδοκών. «Η πίστη των κατοίκων του χωριού μας προς τα θεία και ιερά και οι άγιοι μας μας προστάτευαν », έλεγε η γιαγιά Αναστασία.

Πολλοί δεν πρόφθασαν να φύγουν κατά το διάστημα της ανταλλαγής, δεν άντεξαν, και άφησαν την τελευταία τους πνοή, αλλά και το σώμα τους εκεί. Πιστεύω ότι αυτοί θα ήταν ευτυχείς που δεν εγκατέλειψαν ούτε την τελευταία στιγμή τα χώματά τους. Οι άλλοι, εκείνοι που αναγκάσθηκαν να εγκαταλείψουν τη γη των προγόνων τους και τη δική τους πέρασαν από την Ανατολή στη Δύση, από την Ελλάδα της Μ.Ασίας στην Ελλάδα της Ευρώπης, μεταφέροντας και παραδίνοντας τη δάδα της ελπίδας στις επόμενες γενεές, για να συνεχίσουν και αυτές την πορεία ανοίγοντας νέους ορίζοντας και κάνοντας νέα υπέρβαση , χωρίς βεβαίως να λησμονούν τις ρίζες τους, τις εστίες των προγόνων τους, τις περιπέτειες και τα παθήματά τους ! Ἡ Λένα Τζεδάκη–Αποστολάκη, σε ἀρθρο της για τους Μικρασιάτες πρόσφυγες, που εγκαταστάθηκαν στο Ηράκλειο της Κρήτης, γράφει μεταξύ ἄλλων και τα εξής : «Οι προσωπικές θυσίες των προσφύγων υπήρξαν τεράστιες. Εκτός όμως από τη διάλυση οικογενειών, την απώλεια αγαπημένων προσώπων, την καταστροφή σπιτιών, τη διαρπαγή περιουσιών και σε ένα άλλο επίπεδο ο ξεριζωμός είχε τρομακτικές συνέπειες : Για τους μικρασιάτες χάθηκε η συγκροτημένη κοινωνική ομάδα που συνιστούσε έναν ευρύτερο χώρο δράσης, σε ένα συγκεκριμένο γεωγραφικό τοπίο, oρίζοντας την ταυτότητά τους: στο χωριό, στο κεφαλοχώρι, στην πόλη ήταν οι χριστιανοί ανάμεσα στους μουσουλμάνους. Εκεί είχαν την ευγένεια μιάς ιστορικής καταγωγής και το πλεονέκτημα μιάς πολύχρονης, δυναμικής παρουσίας στον ίδιο χώρο…. Αυτή η αναντικατάστατη ανθρωπογεωγραφία, η δικιά τους ανθρωπογεωγραφία, προσδιόριζε την ταυτότητά τους, καθόριζε τις συμπεριφορές και τις μεταξύ τους σχέσεις, οριοθετούσε τη συλλογική μνήμη, διαμόρφωνε νοοτροπίες και συγκροτούσε ιδεολογία. Στο δρόμο της προσφυγιάς όλα αυτά χάθηκαν, μαζί με την απώλεια 2.150 ελληνικών οικισμών της Μ.Ασίας » (23). Θα ήθελα να αναφέρω επίσης εδώ και τα όσα ενδιαφέροντα με το δικό του χαρακτηριστικό τρόπο αφηγείται ο Ακαδημαϊκός Ηλίας Βενέζης στο μικρό πόνημά του με τίτλο «Μικρασία, χαίρε». Υπενθυμίζοντας με πικρία το γεγονός της Μικρασιατικής Καταστροφής και της Ανταλλαγής των πληθυσμών γράφει : « Καθόμουν ταραγμένος και κοίταζα μες στο άπλετο, παγερό ηλεκτρικό φως του υπογείου της Βιβλιοθήκης της Κοινωνίας των Εθνών. Το δράμα, η σφαγή, η πείνα, το ξερρίζωμα των Ελλήνων της Μικρασίας, η προσφυγιά μας και το πένθος μας όλα πιά ήταν φάκελοι. Τίποτα άλλο. Τους κοίταζα ταξινομημένους στις θήκες τους. Σα να ήταν ένα οστεοφυλάκιο στη κρύπτη της Κοινωνίας των Εθνών» (24).

Όλα αυτά πιστεύω ότι θα πρέπει να τα έχουμε πάντοτε ζωντανά στη μνήμη μας , για να μην ενθαρρύνουμε εκείνους , οι οποίοι επωφελούμενοι από το άλλοθι της λησμοσύνης που ενδεχομένως θα τους παρέχουμε, θα μπορούσαν να επαναλάβουν παρόμοια γεγονότα εις βάρος της φυλής μας ! Ας μην ξεχνάμε ότι η λήθη της ιστορίας μπορεί να φέρει την επανάληψη με απρόβλεπτες συνέπειες !

Θα ήθελα να τελειώσω με ένα ποίημα από την «Ποιητική Συλλογή» του δισέγγονό σου γιαγιά Αναστασία, του Λέανδρου, με τίτλο :

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ :

1)      Βλ.Ἰωάννου Α.Ἀκακιάδου,Ἡ Καρβάλη Ναζιανζοῦ καὶ ὁ Βίος Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου….,Ἐν Ἀθήναις 1926,σελ.33.

2)      Η ορθογραφία διατηρείται όπως είναι στην επιγραφή. Βλ.Μαγδαληνή Παρχαρίδου-Αναγνώστου,Σχόλια στην αφιερωματική επιγραφή επί του Βυζαντινού Μουσείου της Βέροιας, στον τόμο «Γνωριμία με τη Γη του Αλεξάνδρου.Η περίπτωση του Νομού Ημαθίας. Ιστορία Αρχαιολογία. Πρακτικά 7-8 Ιουνίου 2003»,Δήμος Θεσσαλονίκης 2004, σ.170,ὀπου και άλλες επιγραφές εκκλησιών βυζαντινής εποχής από την Καππαδοκία.

3)      Στους δύο αυτούς Πατριάρχες, όταν ποίμεναν την Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως, απονεμήθηκε για πρώτη φορά ο τίτλος του Οικουμενικού Πατριάρχου.

4)      Βλ.Νικολάου Γ.Ιντζεσίλογλου, «Προσωπικότητες της Καππαδοκίας», στο περιοδικό Φίλιππος, τεύχ.54 (2007), σελ.13.

5)      Βλ.Νικολάου Γ.Ιντζεσίλογλου,Προσωπικότητες,ό.π,σελ.11 .

6)      Βλ.Νικολάου Γ. Ιντζεσίλογλου, «Αναφορά στους Καππαδόκες των νεωτέρων χρόνων», στο περιοδικό «Φίλιππος»,τεύχ.58 (2008),σ.16.

7)      Που τυχαίνει να είναι συγγενής μου εκ μητρός.

8)      Σχετικά με την περιφέρεια αυτή βλ.και την μελέτη των Ματούλα Κουρουπού-Ευαγγελία Μπαλτά, Ελληνορθόδοξες Κοινότητες της Καππαδοκίας. Ι. Περιφέρεια Προκοπίου,…,Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, Αθήνα 2001.

9)      Πρβλ.Σοφία Αναστασιάδη-Μανουσάκη, Μνήμες Καππαδοκίας, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, Αθήνα 2002,σ.49-50.Ο ιερεύς Κωνσταντίνος Χαλβατζάκης, που ασχολήθηκε με το θέμα αυτό, γράφει ότι έως τώρα εντοπίσθηκαν 450 περίπου υπόγειες πολιτείες. Βλ. Οι υπόγειες πολιτείες της Καππαδοκίας και άλλα ιστορήματα, Θεσσαλονίκη 2006,σελ.31.

10)  Σχετικές σύντομες πληροφορίες για τις πόλεις και τα χωριά αυτά με αναφορά και στις εκκλησίες που υπήρχαν εκεί βλ.Αθ.Καραθανάση, Καππαδοκία, Θεσσαλονίκη, (Εκδ.Μαίνανδρος) ,2001,σελ.110-142.].

11)  Για τη Βυζαντινή περίοδο βλ.τα σχετικά στη μελέτη του Αθανασίου Ε.Καραθανάση,Καππαδοκία,.ό.π., σελ.55-100.

12)  Βλ. Η Σινασός της Καππαδοκίας,Ἐκδ.ΑΓΡΑ,Αθήνα 1986,σ.53.Γιά τη Σινασό βλ και παλαιότερη μελέτη του Ρίζου Ελευθεριάδη, Συνασσός, ήτοι μελέτη επί των ηθών και εθίμων αυτής. Κωνσταντινούπολις 1879].

13)  Σχετικά με τις επαγγελματικές ασχολίες των Καππαδοκών βλ.και την μελέτη της Μαρίας Β.Ασβέστη, Επαγγελματικές ασχολίες των Ελλήνων της Καππαδοκίας, Αθήνα 1980,όπου αναφέρονται τα επαγγέλματα κατά περιοχές.

14)  Βλ. Αθ.Καραθανάση, Καππαδοκία,.ό.π.,σελ.104.

15)  Για τους Συλλόγους και τα Σωματεία της Καππαδοκίας βλ. Κυριακή Μαμώνη, Λήδα Ιστικοπούλου, Σωματειακή οργάνωση του Ελληνισμού στη Μικρά Ασία (1861-1922) , Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2006,σσ.177-200.

16)  ) Βλ.περί αυτού τα όσα γράφει ο Αναστάσιος Ιορδάνογλου στο άρθρο του «Καραμανλίδικες επιγραφές της Ιεράς Μονής Ζωοδόχου Πηγής Βαλουκλή Κωνσταντινουπόλεως», στα «Βαλκανικά Σύμμεικτα», Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου,Θεσσαλονίκη,1981,σελ.63-65.Βλ.επίσης και την προσφάτως εκδοθείσα μελέτη για το θέμα αυτό του Ιωάννη Πρ. Δω-ρουκίδη, Οι Τουρκόγλωσσοι Έλληνες της Μικρασίας και το Καραμανλίδικο Ιδίωμα. (Μεικτή Ελληνοτουρκική γλώσσα με γράμματα ελληνικά), Θεσσαλονίκη 2007.

17)  Βλ.Αθ.Καραθανάση,Καππαδοκία,ό.π.,σ.68.

18)  Βλ.γενικώτερα για την βιβλιογραφία των Καραμανλίδικων Salaville –Eug.Dalleggio , Karamanlidika,Bibliographie analytique d’ouvrages en langue turque imprimés en caractères grecs . Collection de l ‘ Institut Français d’Athènes,τόμ.Α 1584-1850,Αθήναι 1958,τόμ.Β 1851-1865,Αθήναι 1966,τόμ.Γ, 1866-1900,Εκδ.Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσσός, Αθήναι 1974.Βλ και για τα έντυπα αυτά μεταξύ άλλων και την μελέτη της Ευαγγελίας Μπαλτά, «Το καραμανλίδικο έντυπο»,στο περιοδικό «Τα Ιστορικά»,5/9(1988),σελ. 213-228. Ἡ Ευαγγελία Μπαλτά ασχολήθηκε και σε άλλες μελέτες της με τα Καραμανλίδικα .

19)  Για περισσότερες πληροφορίες ως προς το θέμα αυτό βλ.τη μελέτη του Αναστασίου Ιορδάνογλου, Καραμανλήδικες επιγραφές,ό.π.,σελ.63-92, όπου δημοσιεύει με σχόλια και μετάφραση το περιεχόμενο των επιτυμβίων αυτών επιγραφών, καθώς και φωτογραφίες των επιτυμβίων πλακών.

20)  Σχετικά με το θέμα των τουρκόφωνων (καραμανλίδικων),των ελλη-νόφωνων και των μικτών περιοχών της Καππαδοκίας μας παρέχει σύντομες πληροφορίες ο Αθανάσιος Ε.Καραθανάσης στη μελέτη του Καππαδοκία, ό.π.,σελ.22 και 29-33.

21)  Στη Νέα Καρβάλη, ως φαίνεται, μεταφέρθηκε και ευρίσκεται το Ιερό σκήνωμα του πατρός του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου,αφού αναφέ-ρεται ότι το 912 επί αυτοκράτορος Κωνσταντίνου του Πορφυρογεννήτου είχε γίνει η ανακομιδή του ιερού λειψάνου του αγίου Γρηγορίου του Θεο-λόγου του Ναζιανζηνού από την Καππαδοκική γη στην Κωνσταντινούπολη (βλ.Ι.Α.Ακακιάδου,Η Καρβάλη Ναζιανζού και ο Βίος Γρηγορίου του Θεολόγου, Εν Αθήναις 1928,σελ.34,και υποσημ.1). Από την Κωνσταντινούπολη το ιερό σκήνωμα του αγίου είχε μεταφερθεί μαζί με πολλά άλλα ιερά λείψανα αγίων από τους Σταυροφόρους της Τετάρτης Σταυροφορίας κατ’αρχήν στη Βενετία και από εκεί στη Ρώμη. Στις 26 Νοεμβρίου 2004 το Βατικανό παρέδωσε στον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.Βαρθολομαίο το ιερό λείψανο του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου καθώς και εκείνο του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Ο Πατριάρχης εκόμισε την επομένη από τη Ρώμη στο Πατριαρχείο τα δύο αυτά πολύτιμα Ιερά Λείψανα, τα οποία έχουν τοποθετηθεί σε δύο μαρμάρινες λάρνακες και ευρίσκονται στο αριστερό κλίτος του Πανσέπτου Πατριαρχικού Ναού του Αγ.Γεωργίου .

22)  Ποίημα της Αγγελικής Στεργίου, Εγκώμια και θρήνοι για τις αλη-σμόνητες πατρίδες,εκδ.Ιανός,Θεσσαλονίκη,1997,σ.109,με κάποιες μικρές παραλλαγές και προσθήκες που έγιναν, όπως η αλλαγή του ονόματος από Αγγελίνα σε Αναστασία και αυτό του Πανόρμου σε Καππαδοκία.

23)  Βλ. Λένα Τζεδάκη-Αποστολάκη, «Μικρασιάτες στο Ηράκλειο, ο ξεριζωμός και η νέα πατρίδα»,στο περιοδικό Παλίμψηστον,(ετήσια έκδοση της «Βικελίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης»),περίοδ.Β΄,τεύχ.18,Ηράκλειο 2003,σ.336. Και στη σελ.337 σημειώνει ότι από τον Σεπτέμβριο μέχρι τον Οκτώβριο του 1923 από τους 12.813 πρόσφυγες πού έφθασαν στο Δήμο Ηρακλείου το 2,65 % ήλθε από την κεντρική Καππαδοκία.

24)  Βλ.Ηλία Βενέζη, Μικρασία, Χαίρε (Διήγησις συμβάντων),δεύτερη έκ-δοση,Βιβλιοπωλείον της «Εστίας»,1979,σελ.113.

Πηγή : mikrasiatis.gr

Το Χαλβάντερε της Καππαδοκίας Κωνσταντίνος Νίγδελης


Τὰ  προβαλλόμενα ἔχουν σκοπὸ νὰ χρησιμεύσουν ὡς ὑποδείξεις πρὸς ἐκείνους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ ἐμπλουτίσουν τὴ βιβλιοθήκη τους μὲ ποιοτικὰ βιβλία.

Το Χαλβάντερε της Καππαδοκίας Κωνσταντίνος Νίγδελης

Το Χαλβάντερε της Καππαδοκίας Κωνσταντίνος Νίγδεληςpdf

Καππαδοκικά Παύλου Κ. Καρολίδου


Τὰ  προβαλλόμενα ἔχουν σκοπὸ νὰ χρησιμεύσουν ὡς ὑποδείξεις πρὸς ἐκείνους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ ἐμπλουτίσουν τὴ βιβλιοθήκη τους μὲ ποιοτικὰ βιβλία.

Καππαδοκικά Παύλου Κ. Καρολίδου

Καππαδοκικά Παύλου Κ. Καρολίδουpdf